Die Opa Karel toch..

Claus Copywriting
Dec 7, 2017
8 min read

Updated: Aug 24, 2020

Als je opgroeit langs twee landsgrenzen (België en Duitsland), dan krijg je afgezien van talenschat en gemeenschappelijke gebruiken, onherroepelijk wat mee van de historie van die landen, of beter gezegd: dan leef je veel meer in en met die gemeenschappelijke historie. In Aken (Aachen), waar ik zo'n twintig autominuten vandaan woon, staat het standbeeld van Karel de Grote. Het eerste dat mij als kind opviel, is dat het niet zo groot is..., dat standbeeld. Maar in het echt was Karel dat wel, werd me verteld. Een recente studie (2010) van het scheenbeen van Karel stelt dat hij tussen 1,79 en 1,92 m lang moet zijn geweest. Vooral in een tijd waarin de gemiddelde man 1,69 m mat, was dit dus inderdaad bijzonder groot.

Schilder: Jules Laure (1806-1861)

De 'titel' verwijst natuurlijk niet naar zijn lengte, maar ook niet naar zijn enorm groot aantal huwelijken: ergens tussen de tien en de dertien maar liefst!*

'Een 'family man' die nooit thuis was'

(Historisch Nieuwsblad)

EEN EUROPEES RIJK/ EU

Karel de Grote, de vader van Europa, grondlegger van de 'Europeesche' gedachte (alhoewel niet geheel vrijwillig: hij voert oorlog met de Moren in het Zuiden, de Longobarden in het Zuidoosten en de Saksen in het Noorden -en met dat laatste volk zelfs bijna 30 jaar lang), werd in 768 koning der Franken. Hij begon toen, circa 19 jaar oud, ook aan wat een lange lijst van huwelijkse escapades zou worden. Himiltrude was 25 jaar oud toen ze trouwden en samen kregen ze in 770 een zoon: Pepijn met de bult... Vanwege het aangaan van 'strategische' banden met Desiderio ||| van Nassau, koning van Lombardije (Noord-Italië), verliet hij Himiltrude echter vrijwel direct na de geboorte van Pepijn, op aanraden van zijn moeder, voor Desiderata van Nassau (de dochter van Desiderio). Hij scheidde al in het jaar dáárna ook weer van haar, hetgeen door de Longobarden als belediging werd opgevat. Ook brak Karel met zijn moeder, haar huwelijksadvies was duidelijk niet in goede aarde gevallen. Op 23-jarige leeftijd had hij zijn derde bruid 'te pakken' en met Hildegarde van de Vinzgau kreeg hij maar liefst tien kinderen..! Zo ongeveer elk jaar eentje.. Maar op twee na, werden ze allemaal niet heel erg oud..

Dat had te maken met het feit dat Hildegarde op haar bruiloft pas 13 jaar oud was (ook voor die tijd eigenlijk 'not done'), en haar eerste kind kreeg op 14-jarige leeftijd. Drie jaar later, op haar 17de, werd het huwelijk alsnog 'geldig' verklaard door de paus. Zij reisde haar man voortdurend achterna, op dienst 'veldtochten' en kreeg kinderen in diverse landen en soms onder moeilijke omstandigheden, zoals belegeringen. Na circa twaalf jaar huwelijk, stierf ze in het kraambed.

(tekening die Hildegard moet voorstellen, uit 1499)

DRUK, DRUK

Op zijn 34ste zou Karel maar liefst twee maal in het huwelijk zijn getreden, met Singrada en Bilihilde, maar daar is onduidelijkheid over, het zouden ook 'bijvrouwen' geweest kunnen zijn. Een jaar later trouwde hij in ieder geval wél met Fastrada van Oostfranken. Met haar kreeg hij drie kinderen waarvan er twee een -voor die tijd-'respectabele' leeftijd bereikten. Bruid zeven was Madelgarde, en ze kregen een kind. Bruid acht was Gersinde/Gerswindis van Saksen en ook zij kreeg een kind van Karel. Reginoprycha was bruid negen, Karel zou toen 41 jaar oud geweest zijn en vier jaar later van haar zijn gescheiden, maar ook over haar bestaat onduidelijkheid, wellicht is zij dezelfde als vrouw '12' of een 'affaire' geweest, met toevallig een gelijkluidende naam.. Dame tien is Alamtrude, maar ook zij is 'omstreden' en zou dezelfde kunnen zijn als vrouw nummer 13, of ook een bijvrouw, maar vrouw 'nummer' elf was in ieder geval Liutgarde (de Liefdevolle) (van Zwaben) van Hesbaye, zij stierf op 30-jarige leeftijd (in 800 n. Chr.), kinderloos. Het was een druk jaar voor Karel, want (naast zijn kroning en) haar begrafenis, trouwde hij met vrouw twaalf, Regina en kreeg rond zijn 51ste levensjaar nog twee kinderen. Adelinde/Adelindis sluit de rij af, als vrouw nummer dertien (officieel dus nummer 9 of 10) en ook met haar kreeg hij nog een kind, toen hij 57 jaar oud was. En ondertussen breidde hij zijn koninkrijk dus ook nog een beetje uit..

Je kunt je voorstellen dat de halve regio, op de een of andere manier, van Karel afstamt. Half Nederland zou dus, als je maar ver genoeg terug gaat in de tijd en echt álle vertakkingen meetelt, 'een gemeenschappelijk voorvader' hebben: Karel de Grote. Enchanté!

En je zou dus kunnen stellen dat hij een groot deel van de huidige EU 'zelf' bevolkt heeft.. ;-)

KERSTCADEAUTJE

Vanaf 25 december 800 is Karel de Keizer van het ‘middeleeuwse’ West-Romeinse Rijk. Zijn uiteindelijke titulatuur wordt: Karolus serenissimus Augustus a Deo coronatus magnus et pacificus imperator Romanum gubernans imperium et per misericordiam Dei rex Francorum et Longobardorum. Hij is dan een van de belangrijkste heersers van het Westen en het Frankische Rijk kende onder hem zijn grootste omvang. Met zijn kroning door paus Leo III op eerste kerstdag 800 in Rome, werd het keizerschap in West-Europa in ere hersteld.

(Op initiatief van keizer Frederik Barbarossa werd Karel de Grote

op 29 december 1165 door de tegenpaus Paschalis III, heilig verklaard.)

CULTURELE BLOEI

Karels heerschappij staat op cultureel vlak bekend als de periode van de zogenaamde 'Karolingische renaissance'. Kunst, literatuur en architectuur kenden een ongewone opleving. Hij was daarnaast ook zeer bouwlustig, waardoor hij 'de kunsten' natuurlijk ook enorm stimuleerde. Gregoriaanse muziek werd overal in Europa in de eredienst opgenomen. Ook zette hij zich, in het kader van zijn onderwijshervorming, in voor het herstel van deze zeven vrije kunsten:

De Zeven Vrije Kunsten/ Latijn: septem artes liberales, waren zeven vakken die deel uitmaakten van het studieprogramma in antieke en middeleeuwse Europese scholen. Ze vormden met name het curriculum van middeleeuwse universiteiten. Ze worden 'vrij' genoemd omdat zij de opleiding van de vrije mens beogen. In tegenstelling tot andere leerprogramma's die worden nagestreefd voor economische doeleinden, is het niet hun doel om de student voor te bereiden op het verkrijgen van een inkomen, maar op de uitoefening van de wetenschap in de strikte zin van het woord, dat wil zeggen de combinatie van filosofie en theologie, bekend als scholastiek.

Trivium ('taalvakken' ofwel op het woord betrokken wetenschappen):

1. Grammatica: taalkunde (oftewel het leren van Latijn)

2. Dialectica ofwel logica: logisch redeneren.

3. Retorica: kunst van de welsprekendheid; hoe een betoog op te zetten

Quadrivium ('rekenvakken' ofwel op het getal betrokken wetenschappen)

1. Aritmetica: rekenkunde (getal)

2. Geometria: meetkunde (ruimte)

3. Musica: harmonieleer (tijd)

4. Astronomia: kosmologie (ruimte in tijd)

(BIJNA) EEN HALVE EEUW

Zijn Keizerschap duurt 14 jaar, zijn hele heerschappij heeft dan 47 jaar geduurd, want op 28 januari 814, op circa 65-jarige leeftijd (het is niet duidelijk wanneer hij geboren is), overlijdt hij. Naar oud Frankisch gebruik regelde Karel in 806 al zijn opvolging door een rijksdelingsplan, de zogenaamde Divisio Regnorum. Nadat zijn beide oudere zonen echter vroeg gestorven waren, verhief Karel in 813 zijn – naar toenmalige begrippen – enige legitieme erfgenaam Lodewijk de Vrome (zoon van zijn derde echtgenote Hildegard), tot 'medekeizer'. In 814 volgde hij zijn vader op. Waaraan Karel stierf is onduidelijk, waarschijnlijk aan een (ontstekings)ziekte. Karel werd in de Paltskapel, te Aachen bijgezet. Vanaf 936 wordt deze prachtige kapel, gedurende zeshonderd jaar, de kroningsplaats van de Duitse koningen.

Paltskapel, deel van de Achener Dom

foto: Claus Copywriting

Ik kan een bezoek aan Aken van harte aanbevelen!

N.B.: Gezien het feit dat e.e.a. nogal lang geleden plaats gevonden heeft, zijn slecht enkele data en namen met zekerheid vast te stellen. Voor de rest geldt dat er heel veel verschillende versies bestaan, die allemaal net wat van elkaar afwijken. Einhard, secretaris van Karels zoon Lodewijk de Vrome, schreef zijn kroniek 'Vita Karoli' omstreeks 820 (hierdoor 'weten' we dat Karel een buikje had en een iets grotere neus dan gemiddeld). Maar aangezien deze kroniek hoofdzakelijk als doel had om Lodewijks Keizerschap legitimiteit te verlenen, moeten we ook zijn beschrijving met een grote korrel zout nemen. (Zo zou Karel 'niet af hebben geweten van het voornemen van de paus om hem tot keizer te kronen' en zou hij hem 'met grote tegenzin' zijn gang hebben laten gaan...) Bovenstaande is dus mijn interpretatie van de informatie die ik heb verzameld.

*Meer over Karel: Communicatiestrateeg Karel de Grote

Karels' grootvader had de charmante bijnaam 'de Hamer', omdat hij alle moslims uit het Frankische Rijk verdreef, zijn vader (Pepijn de korte), pleegde een coup op de toenmalige koning kroonde zichzelf en Karels' moeder Bertrada 'met de grote voeten', werd de inspiratie voor het epos 'Floris en de Blanchefleur'

Opmerking: Op eerstgenoemde site worden Karel heel wat geweldige inzichten en leiderschapskwaliteiten toegedicht, waarbij het natuurlijk wel zo is dat hij daarbij in de heel grote voetstappen van de eerdere grote wereldrijken en diens stichters stond.

*Context: Lees hier wat er in de 9de eeuw na Christus nog meer gebeurde in de wereld, zoals de Vikingen (Noormannen), die het Lodewijk, de zoon van Karel, flink lastig gemaakt hebben.

*Interessant: Ongeveer gelijktijdig met de heerschappij van Karel vond verderop de bloeiperiode ('het gouden tijdperk') van de islam plaats. Iets eerder, in het jaar 711 waren de Moren (Berbers uit Noord-Afrika) Spanje binnen gevallen (conflicten tussen koning Roderick en de Visigoten leidden tot het inroepen door die eerste van militaire hulp uit Noord-Afrika, dus in eerste instantie waren ze er op uitnodiging), en in de decennia daarna wisten zij geheel Portugal en Spanje tot aan de Pyreneeën te veroveren en het land tot grote bloei (onder andere door middel van wetenschappelijke uitvindingen), te brengen. Er ontwikkelde zich een Moors-Spaanse cultuur van het allerhoogste wereldniveau. Sevilla, Córdoba en Granada groeiden uit tot wereldsteden. Door een uitgekiend irrigatiesysteem bloeide de landbouw met landbouwproducten, door hen meegebracht uit Azië. Ze plantten olijfboomgaarden in het zuiden, dadelpalmen op Mallorca en sinaasappelen in de omgeving van Valencia. Land, cultuur, rijkdom en gezondheid gingen met enorme sprongen vooruit.

De Spaanse Mark

Een expeditie van Karel naar Spanje in 778 was niet zo succesvol. Aanleiding voor deze expeditie was een verzoek om bijstand van Suleiman ibn Yaqzan al-Arabí al-Kelbi, gouverneur van Zaragoza, die om ondersteuning tegen emir Abd al-Rahman I van Córdoba verzocht. Tijdens de terugtocht leed het Frankische leger grote verliezen (deze gebeurtenis werd later in het Roelantslied** bezongen). Aquitanië (gebied tussen Bordeaux en de Pyreneeën) werd als een 'onderkoninkrijk' voor Karels minderjarige zoon Lodewijk ingericht, waarmee de verhoudingen in de regio konden worden gestabiliseerd. Het machtsgebied van de Franken werd - al was het maar tijdelijk - uitgebreid tot Girona, Cerdagne, Urgell en Barcelona. Als gevolg van de latere conflicten met de Saracenen (Moren) werd in 806 de Spaanse Mark (een bufferzone) aan de overkant van de Pyreneeën opgericht. Een gevolg van de militaire aanwezigheid van de Franken in dit gebied zou het ontstaan van het vorstendom Andorra zijn geweest, dat claimt sinds de tijd van Karel de Grote onafhankelijk te zijn geweest. In 'El Gran Carlemany', het Andorraanse volkslied, wordt Karel de Grote uitbundig bezongen. In 797 (volgens andere bronnen 801), knoopte Karel diplomatieke betrekkingen aan met Haroen ar-Rashid, de kalief van Bagdad (in 762 als hoofdstad gesticht met als toevoeging 'Madinat as Salam' (de Stad van de Vrede), gelegen aan de Tigris). Ze kwamen overeen om andere geloven bij hun onderdanen te dulden en overwogen eventuele bondgenootschappen tegen de kaliefen van Córdoba enerzijds, respectievelijk het Oost-Romeinse Rijk anderzijds, die echter niet gerealiseerd werden. De kalief schonk Karel onder meer een Aziatische olifant, genaamd Abul-Abbas, die hem daarna overal 'vergezelde'.

Vanaf 800 n. Chr. begon (heel voorzichtig) de Reconquista, waarbij de Moren uit Spanje teruggedrongen werden door de kruisvaarders, die eindigde in 1492 met de val van het enige overgebleven islamitische Koninkrijk Granada. Voor de Spaanse welvaart (en de ontdekkingen van Columbus), waren de Moren van groot belang geweest.

*Informatie met name uit Wikipedia en Genealogie sites en pagina's.

** Wellicht is de omschrijving van het uiterlijk van de Moren in het Roelandtslied (video), de basis geweest voor het Nederlandse kinderliedje 'Moriaantje zwart als roet', dat rond dezelfde tijd (1850) ontstaan is, als het verzonnen verhaal van 'Sinterklaas en zijn knecht' die 'zo zwart als roet' was, oftewel de 'geboorte' van zwarte piet, door de onderwijzer Jan Schenkman.