Nineveh & #TimesUp (1)

Claus Copywriting
Feb 1, 2018
7 min read

Updated: Aug 24, 2021

Ze zijn duizenden jaren gescheiden in tijd, Nineveh en de #TimesUp beweging. Maar, ook al klinkt het gek, er is een directe link tussen de twee te leggen. De tentoonstelling Nineveh in het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden, is indrukwekkend.

Longread: ca. 7 minuten

HET VERHAAL

Ondanks de boeiende audiotour en de vele topstukken uit beroemde musea, ontbreekt voor mijn gevoel wel nog iets meer context en 'verhaal', of beter gezegd: de vele verhalen, die het nóg interessanter zouden maken dan het nu al is. Ik wil je ze niet onthouden. Want als je de connectie legt tussen toen en nu, gaat de oudheid leven én kunnen we er misschien ook nog iets van opsteken. De relevantie van gebeurtenissen uit het verleden voor ons leven van vandaag, blijft me fascineren.

"Het begon allemaal zo mooi..!"

Bij het binnentreden van de tentoonstellingsruimte, loop je meteen tegen het hoofd van Sargon (zie afbeelding boven) aan. En Sargon, ik zal het maar gelijk verklappen, is het schuld dat we ons nu moeten bezig houden met #MeToo en #TimesUp. Hij heeft namelijk zowat in zijn eentje (ja, ik was er niet bij hé, maar de tekenen duiden er op), het patriarchaat bedacht en ingevoerd. Nee, geen fijne man, die Sargon. En het begon allemaal zo mooi..!

TOEN SARGON NOG EEN SARGONNETJE WAS..

Sargon de Grote (geboren rond 2334 voor Chr.), was waarschijnlijk van 'zeer bescheiden' komaf. Maar dat is -zoals de meeste dictators zullen beamen- natuurlijk geen goed verhaal. Hij liet dus neerschrijven dat hij te vondeling was gelegd, zodat zijn ouders onbekend zouden blijven. Hij werd door hen, zo is zijn lezing, in een mandje in de Eufraat te water gelaten, alwaar hij -iets verder stroomafwaarts- tussen het riet gevonden werd door iemand die in de tuinen van het paleis van koning Ur Zababa van Kish (Kisj) werkte. Ze nam de baby mee en Sargon werd opgevoed aan het hof.

Mocht dit verhaal je bekend voorkomen: dat klopt! Het verhaal is ongeveer duizend jaar later 'gerecycled' en aan Mozes ("geboren uit een naamloze god") toegeschreven. (Mozes werd in een mandje in het riet aan de oevers van de Nijl gevonden en groeide op aan het hof). En nog wat later (drieduizend jaar, om en nabij) is Sargon ultiem geDisneyficeerd, door Rudyard Kipling, die Mowgli bedacht (in een mandje in het riet, aan de oevers van de Indus gevonden) en het Jungle Book schreef.

CONTEXT Het was rond de tijd dat de meeste -tot dan toe nomadisch levende- stammen, zich vestigden in dorpen. Ze gingen landbouw bedrijven in de vruchtbare gebieden naast grote rivieren, zodat ze niet van vruchtbare plaats, tot oase hoefden te trekken, met al hun bezittingen op hun rug. Men ging zich specialiseren en er ontstond handel. En daarvoor bedacht men valuta en 'I owe you's'. Door het willen onthouden en 'noteren' van hun handelsafspraken ontstond het schrift.

(Cuneiform)

"Door handel ontstond

het schrift."

Door diezelfde handel en permanente bewoning, ontstond ook (meer) bezit. En dat bezit moest verdedigd worden. Men ging muren om de dorpen bouwen en er werden samenwerkingsverbanden gesloten tussen de verschillende stammen, die zich samenvoegden om zo meer weerstand te kunnen bieden. Er ontstonden steden. En even later ommuurde steden. In elke stad was er iemand die het voor het zeggen had. Het verdedigen van bezit had behoefte aan de spierkracht en de agressie van mannen. Dat werden koningen. Langs de grote rivieren op aarde, waar onze beschaving ontstond (de Nijl, de Eufraat en de Tigris, de Indus en de Gele Rivier), ontstonden op deze wijze talloze stadstaten.

MEANWHILE IN KISH..

Sargon laafde zich ondertussen aan alle geneugten van het hof van Kish, het moet een spannende tijd zijn geweest. Hij kreeg een sleutelpositie als wijnschenker voor de koning. Gezonde voeding en hygiëne zorgden ervoor dat hij een sterke, gezonde en grote vent werd. Maar hij bleek ook een uiterst agressieve man, tjokvol met testosteron. En ambitie.

"Voordat spierkracht het hoogste goed was,

had zij het voor het zeggen."

Sargon had een onstilbare honger ontwikkeld. Honger naar macht. Hij vermoorde de hand die hem voedde: de koning. Hij wilde zichzelf tot koning van Kish kronen, maar dat ging niet zo gemakkelijk. Het heersende gebruik was namelijk dat koningen werden aangewezen, en wel door de vertegenwoordigster van de Moedergodin op aarde: de hogepriesteres. Zij kreeg 'van boven' door wie koning moest worden. Tot dan toe was al tienduizenden jaren het hoogste gezag in handen van de Moedergodin: de godin van leven én dood, van oorlog én liefde, van zon én maan, van de natuur, de vruchtbaarheid, het vuur én het water, de geneeskunst, wetenschap én religie, de astrologie en nog veel meer. In de tijd voordat spierkracht het hoogste goed was, had zij het voor het zeggen.

SLECHTS EEN DETAIL

Sargon wist dit 'minor detail' echter geniepig te omzeilen, door te verklaren dat zijn moeder (die opeens dus wél bekend bleek) een hogepriesteres in dienst van die Moedergodin geweest zou zijn. En dus de vertegenwoordiging van haar op aarde en zij had hem aangewezen. Hij verklaarde verder dat hij ook 'was gaan houden van de Godin Ishtar' en sloot een 'sacraal huwelijk'. Kortom, hij werd de nieuwe koning van Kish.

GODIN WORDT GOD

Als 'zoon van' pleegde Sargon opnieuw een (dit keer virtuele) moord, op degene die hem groot had gemaakt en deed het ondenkbare: hij nam de plek in die de hogepriesteres altijd had bekleed. Hij riep zichzelf uit tot de afgezant van de godin op aarde. Hij was een (half)god geworden. Het patriarchaat was een feit. Vanaf dit punt in de geschiedenis wordt de moedergodin langzaam maar zeker vervangen door mannelijke (opper)goden, waarbij zijzelf wordt gemarginaliseerd tot 'vrouw van'.

STANK VOOR DANK Een koning moet immers een mannelijke oppergod 'boven zich' hebben, zijn evenbeeld (in plaats van andersom), waarin hij zich kan herkennen. Om dat nog duidelijker te maken, stelde hij zijn dochter aan als hogepriesteres. Zij was in alles ondergeschikt aan, en afhankelijk van hem. Mannelijke priesters deden hun intrede. Een hele oude cultuur werd langzaam maar gestaag gedomineerd door mannen op sleutelposities*. (En enige tijd later maakten de Grieken het 'af' door vrouwen als enige recht het aanrecht toe te bedelen. Zij vonden de Perzen (het eerste wereldrijk ter aarde), maar een verwijfd stelletje decadente heersers. Want vrouwen die hoge ambten bekleeden, stel je voor!)

*het matriarchaat is niet het tegenovergestelde van het patriarchaat. In die eerste vorm worden posities en verantwoordelijkheden verdeeld, in de tweede is de vrouw ondergeschikt aan de man. In een matriarchaat blijven eventuele kinderen wel altijd 'van' de vrouw en huis en haard ook, als de man er 'vandoor' gaat. Kinderen krijgen de (achter)naam van de moeder. Er zijn op heel geïsoleerde plekken in de wereld nog een handvol van dergelijke samenlevingen te vinden. Vaak is er geen sprake van monogamie. De vrouw en haar kinderen zijn de hoeksteen van die samenlevingen.

DE VERKEERDE AFSLAG

Nu zijn er vóór Sargon natuurlijk vast en zeker ook de nodige 'Alfa-mannetjes' geweest, die de macht in hun stam (met geweld) naar zich toe hebben getrokken, maar zolang het bij het overheersen van een enkele stam blijft, heeft dit geen blijvende impact op heersende gebruiken, een hele cultuur of beschaving. Was het bij Kish gebleven, dan had het niet zo'n vlucht genomen, allemaal, maar Kish was niet genoeg voor Sargon.

Koning Lugalzaggisi, van het nabij gelegen Uruk was erg verontwaardigd over de manier waarop Sargon aan de macht gekomen was en dat kwam goed uit: Sargon verklaarde hem de oorlog en won. Koning Lugalzaggisi werd door hem -in Uruk- voor de tempel neergezet met een halsband om, overgeleverd aan de spot van het volk. En ook in Uruk liet Sargon zich kronen en daar nam hij de naam aan waaronder hij bekend is geworden: Sargon ("waarachtige/ wettelijke koning") de Grote.

Bronzen hoofd van Sargon, ontdekt in Nineveh in 1931

Al zin gekregen om de man in de ogen te gaan kijken?

De man die zich boven alles stelt en de Moedergodin onttroont..? Daar hebben we wel een appeltje mee te schillen..

Wordt vervolgd!

PS Niet alles dat hierboven staat geschreven wordt door iedereen 'historisch correct' geacht, maar niemand die toen leefde kan het nog vertellen.

DE TENTOONSTELLING:

Nineveh, 2700 jaar geleden de grootste stad ter wereld. Deze tentoonstelling neemt u mee naar de bloeitijd van de Nieuw-Assyrische hoofdstad in Noord-Irak. U ziet meer dan 250 objecten uit binnen- en buitenlandse musea, zoals het British Museum en het Louvre, waaronder reliëfs, beelden, kleitabletten en rolzegels. Bijzonder zijn de grote reliëfs uit de stadspaleizen en de reconstructie van een zaal uit het paleis van koning Sennacherib: tot en met 25 maart 2018 te zien!

(De tentoonstelling bevat ook replica's van beelden die door Daesh zijn verwoest, tijdens de aanvallen (eerste en tweede) op Mosul.)

(Afbeeldingen 1, 5 en 6 zijn uit de tentoonstelling.)

Genoten van deze blog? Iets gelezen dat je nog niet wist? Meer inzicht verkregen?

Claus Copywriting: Storytelling by Nature

Meer informatie over Claus Copywriting, via:

www.clauscopywriting.wixsite.com/home

clauscopywriting@ziggo.nl