Nineveh & #TimesUp (3)

Claus Copywriting
Feb 22, 2018
8 min read

Updated: Aug 24, 2021

Vervolg / deel 3

- Lees hier deel 1: Nineveh & #TimesUp (1)

- Lees hier deel 2: Nineveh & #TimesUp (2)

Ze zijn duizenden jaren gescheiden in tijd, Nineveh en de #TimesUp beweging. Maar, ook al klinkt het gek, er is een directe link tussen de twee te leggen. De tentoonstelling Nineveh in het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden, is indrukwekkend.

Longread: ca. 8 minuten

DE TEKSTSCHRIJVER/STORYTELLER/KUNSTENAAR

IN HAAR ELEMENT

In deel twee van deze blogserie, schreef ik al over die geweldige allereerste bibliotheek ter wereld, van koning Assurbanipal, te Nineveh. En je kunt eigenlijk niet over die bibliotheek schrijven, zonder ook het Gilgamesh Epos te vermelden. Dit epos is vele malen herschreven én in meerdere talen (zoals het Elamitisch (Zuidwest Iran), Hurrietisch (Anatolië/ Noord Mesopothamië) en Hettitisch) vertaald, maar de meest volledige versie is gevonden tussen de resten van die beroemde bibliotheek..! Kunstenaar en archeoloog Theo de Feyter gaf een lezing over de teksten en verhalen die koning Assurbanipal voor zijn bibliotheek in Nineveh bijeenbracht, voor de tentoonstelling 'Nineveh'. De Feyter studeerde Talen en Culturen van West-Azië, werkte mee aan opgravingen in Syrië en Turkije en vertaalde het Gilgamesh Epos naar het Nederlands.

De demoon Humbaba/ British Museum

"Wellicht heeft Sargon zich ook laten inspireren!"

EPOS ON TOUR..

Het Gilgamesh Epos is een van de oudste literaire werken, dus dat wekt de interesse van de copywriter! De oorsprong van dit heldendicht ligt in Sumer, waar Gilgamesh (rond 2620 v.Chr), koning van Uruk zou zijn geweest. Het epos werd dus ontelbare malen overgeschreven en bewerkt en verspreidde zich zo over een groot geografisch gebied, waardoor er ook veranderingen in de tekst plaatsvonden. Sargon (zie mijn voorgaande blogs in deze serie) zou wellicht (deels) model hebben kunnen staan voor Gilgamesh (volgens de legende was het Gilgamesh die de koning van Kish versloeg en daarmee een einde maakte aan de heerschappij van Kish over Sumer), of hij heeft er misschien zich juist door laten inspireren!

HET VERHAAL VAN GILGAMESH

'Gilgamesh is de grootste koning op aarde: voor twee derde god, voor een derde mens én de sterkste held aller tijden'. Zijn volk vindt hem echter veel te hardvochtig en zij smeken hun Hemelgod om de wildeman Enkidoe te halen en Gilgamesh een lesje te leren. Maar Enkidoe verliest dat gevecht. Gilgamesh en Enkidoe, die worden pardoes 'dikke vrinden' en dat voorspelt natuurlijk weinig goeds..! Gilgamesh, hunkerend naar een glorieus avontuur dat hem voor altijd onsterfelijk zal maken (lees: een reden om op rooftocht uit te gaan én zichzelf als oppergod uit te roepen), stelt aan Enkidoe voor, om samen op avontuur te gaan in het Cederwoud.

kleitablet met het epos van Gilgamesh (boven)

Ze besluiten er op zoek te gaan naar Humbaba, de beschermer van het woud (uit zijn bek komt vuur en zijn adem ruikt naar de dood), tevens voormalig (opper) zonnegod 'turned demon', waarmee Enkidoe goed bevriend is. Het werd een interessante tocht:

‘Kilometers naar alle kanten zaaiden de ceders jonge boompjes uit, de [grote] ceder zat vol brokken hars, die als regen naar beneden miezerde. En overal in het bos ging een vogel zingen en antwoordde een ander. Een constant kabaal was het geluid, een enkele boomkrekel begon een luid koor. Een woudduif kreunde, een tortelduif riep een antwoord. En toen de ooievaar schreeuwde, juichte het hele bos. Apenmoeders zongen keihard, jonge apen krijsten, als een band van muzikanten en drummers.

Dagelijks beuken zij een ritme voor Humbaba.'

Gilgamesh en de hemelstier

GEEN HALVE MAATREGELS Als ze Humbaba gevonden hebben (die verheugd is om zijn oude vriend weer te zien!), besluiten Gilgamesh en Enkidoe om hem te doden en slagen daar ook in. Wat eens de machtige zonnegod was, die al gedegradeerd was tot 'gewone' demon (en beschermer van Moeder Aarde en haar natuur), is nu door een mens, een man, verslagen. De twee moordenaars bouwen een vlot van de bomen uit zijn woud. (Cederhout werd in de oudheid gebruikt om prachtige paleizen mee te bouwen en werd volop geïmporteerd uit het huidige Libanon.) En op dat vlot laten ze zich weer terug naar Uruk drijven.. De goden waren 'not amused' en besloten dat er iemand gestraft moest worden voor de dood van Humbaba en de keuze viel op Enkidoe (vanwege zijn diepe verraad jegens zijn vriend). Enkidoe wordt hierop ernstig ziek en op zijn sterfbed beschrijft hij aan Gilgamesh -tot in detail- hoe de hel eruit ziet.

OOK EEN HELD KENT ANGST

Gilgamesh krijgt hierdoor een nog grotere angst voor de dood dan hij al had en besluit opnieuw op zoek te gaan naar het eeuwige leven, door wederom een gevaarlijke reis te ondernemen. Ditmaal om een vrouw te bezoeken: want zij is onsterfelijk en al in leven van vóór de zondvloed*!

"De goden hadden besloten de mensheid te vernietigen,

omdat ze hen beu waren."

'larger than life' Sargon, of toch Gilgamesh? (reliëf uit het paleis van Sargon II)

THE 'OTHER' SIDE

De voerman Urshanabi boomt Gilgamesh, na een lange tocht, over de Wateren des Doods, waar hij Oetnapisjtim (Sumerisch: 'hij die leven vond') en diens vrouw ontmoet en zij hem het verhaal van de zondvloed* vertelt. (De goden hadden besloten de mensheid te vernietigen, omdat ze hen beu waren. De twee enige overlevenden -zijzelf en haar man- worden uiteindelijk onsterfelijk; in a nutshell.) En ze biedt Gilgamesh zelfs twee kansen (opties) op onsterfelijkheid. Gilgamesh maakt zijn keuze, maar faalt uiteindelijk toch in zijn opzet.

(Hij kiest ervoor het kruid van het eeuwige leven mee te nemen, valt echter in slaap en -terwijl hij slaapt- neemt een slang het kruid mee 'en daarom is de slang onsterfelijk, want ze kruipt verjongd telkens weer uit haar oude huid'. Er zit voor Gilgamesh niets anders op, dan weer naar Uruk terug te keren. Einde epos.)

"In dit 'Heldendicht' wordt beschreven hoe mannen

de macht grepen."

DAAR IS ZE WEER..!

De slang staat waarschijnlijk model voor de Moedergodin, wellicht de figuur van de (onsterfelijke) vrouw ook. Dit is in elk geval zeer aannemelijk, aangezien ze aan de 'overkant' van de Wateren des Doods' woont (de onderwereld). De Hemelstier (zie afbeelding boven), die Gilgamesh in een ander epos verslaat, is een van de 'attributen' van de Moedergodin (net zoals de leeuw). Het gebruik van kruiden is sinds mensenheugenis in handen van de (vrouwelijke) sjamaan van de stam, die tevens alchemist, navigator voor de nomadenstam (astronoom én astroloog), arts, orakel en kunstenares was. Het is dus mogelijk dat in dit 'Heldendicht' beschreven wordt hoe mannen de macht grepen -met het 'bedwingen' van de natuur, waardoor het ontzag voor Moeder Aarde werd vernietigd-, ten koste van het aanzien van vrouwen (en daarmee de geschiedenis en cultuur veranderden). Het is het verhaal van tomeloze mannelijke agressie, die als heldhaftig wordt gezien.

HET WASSENDE WATER

De Bijbel en het Gilgamesh-epos verhalen beiden van de zondvloed (sintvloed: "aanhoudende vloed", dus niet gerelateerd aan zonde), en dit is te danken aan het feit dat dit verhaal uit het Gilgamesh Epos in het gehele Midden-Oosten verteld werd. Het verhaal van de zondvloed komt ook terug in het -nog oudere- (Babylonische) Atrahasis epos. Het grootste deel van de Bijbel zou pas vanaf 586 v.Chr. in Babylon zijn geschreven en hierin is het verhaal dus overgenomen. Het Gilgamesh Epos en de zondvloed worden in verband gebracht met het onderlopen van de Zwarte Zee, na de ijstijd, of met een grote overstroming van het Eufraat - Tigris stromengebied. Ook in een Indiase appendix van de Veda's is de zondvloed opgetekend, waardoor dit verhaal (en de gebeurtenis) in ieder geval van voor 3100 v.Chr. te dateren is,

BABYLONISCHE SCHRIJFVERWARRING

Afgezien van het verhaal van de zondvloed (De mythe van Ziusudra genaamd: het verhaal van de held die aan de zondvloed ontsnapte op een boot van riet en bitumen - denk ook aan het rieten mandje van Sargon-, daterend uit het 4e millennium v.Chr., dat model voor Noach lijkt te hebben gestaan), is er onder de nomadisch levende semitische (handeldrijvende) stammen ook sprake van verhalen over een 'gouden eeuw' en de 'toren van Babel (Babylon)'.

https://vimeo.com/104901274

"De tuinen van Nineveh waren een

technologisch hoogstandje."

BABYLON OF NINEVEH?!

Het is heel aannemelijk dat deze 'wereldwondertoren' van Babylon (én haar Hangende Tuinen) niet daadwerkelijk in Babylon, maar in Nineveh waren gesitueerd. Enerzijds vanwege de redelijk exacte beschrijving van 'de Hangende Tuinen van Nineveh' (die deels door qanaten (ondergrondse aquaducten) én bovengrondse waterwegen van water voorzien werden), maar ook vanwege het ontbreken van enig bewijs daarvan in Babylon.. Zeker is in ieder geval dat de tuinen van Nineveh een technologisch hoogstandje waren. Zo werden de verschillende terrassen van de immense tuinen bevloeid door een ingenieus systeem van aquaducten en waterschroeven. Op het hoogste niveau lag een overdekt looppad, dat zo briljant gebouwd was dat er ook op het dak bomen groeiden. Zo konden de koning en koningin hier in de schaduw van de bomen wandelen.

WERELDSTAD

Ook de andere delen van de stad moeten er oogstrelend hebben uitgezien. Hoewel de woonwijken voor gewone burgers nog nauwelijks zijn opgegraven, weten we dat Nineveh (op zijn top bevolkt door circa 120.000 mensen), parken en dierentuinen telde, bevolkt met planten en dieren uit de overwonnen gebieden. En de hele stad werd omgeven door kilometerslange stadsmuren met monumentale poorten. De 3D-animaties van de stad (van de tentoonstelling) laten dan ook allerminst een droge woestijnstad zien, maar een lommerrijk lustoord. (bron: Trouw)

Tree of Life (Nineveh)

PALEISTUINEN of PARADIJSTUINEN?!

De paleisreliëfs (te zien in deze tentoonstelling), laten ook overdadige, weelderige tuinen zien. De paleizen in Nineveh waren van fabelachtige afmetingen en het complex bevatte, naast een bibliotheek, ook een extreem hoge (terras)toren (de Toren van Babel?), om dichtbij de goden te kunnen zijn en hen offerandes te brengen. Dit was het domein van de hogepriesters. Dezen bereikten, net als leden van het koningshuis, een zeer hoge leeftijd door de goede hygiëne (rituele wassingen), het vers fruit uit de paleistuinen én vanwege het feit dat ze zich nauwelijks onder de 'gewone' mensen begaven, zodat ze niet erg bevattelijk voor ziekten waren. De frisse rivierwind koelde hun vertrekken. (Zie animatie hierboven.)

HET ULTIEME STATUSSYMBOOL

Het summum van rijkdom, was het bezitten van een ommuurde tuin, een bedwongen Moeder Natuur. Het was een extravagant en buitenissig bezit, omdat het tijd en water vergde om zo'n tuin goed te onderhouden, maar het had natuurlijk ook een praktisch doel: het verbouwen van fruit en andere gewassen, zonder dat een ander (of wilde dieren), er zich aan tegoed konden doen. Een tuin zorgde voor onafhankelijkheid van handelaren in fruit, eieren en vlees. En je kon er veilig in wandelen en verblijven, onder de schaduw van de bomen. Later ging men ook exotische dieren houden, die werden geïmporteerd via de bloeiende handelsroutes. Ook wilde dieren, de wilde dierlijke natuur werd bedwongen en in kooien gezet. Het was een paradijselijke plek, die tuin: natuur, water en dieren, naar eigen hand gezet. Een 'paradijs' was een ommuurde tuin.

Hetgeen we nu veel te vaak volstorten met grint, of geheel betegelen en als last zien, was in de tijd van enorme jungles en ongerepte natuur nog het equivalent van de dure sportauto, villa, wereldreis of boot. Iets on naar te verlangen. Het aards paradijs is een plek voor jezelf, om tot rust te komen en waar het veilig en hemels vertoeven is.

Wordt Vervolgd!

Zin om meer te weten over Nineveh? Bezoek dan de tentoonstelling!

PS Niet alles dat hierboven staat geschreven wordt door iedereen 'historisch correct' geacht, maar niemand die toen leefde kan het nog vertellen.

DE TENTOONSTELLING:

Nineveh, 2700 jaar geleden de grootste stad ter wereld. Deze tentoonstelling neemt u mee naar de bloeitijd van de Nieuw-Assyrische hoofdstad in Noord-Irak. U ziet meer dan 250 objecten uit binnen- en buitenlandse musea, zoals het British Museum en het Louvre, waaronder reliëfs, beelden, kleitabletten en rolzegels. Bijzonder zijn de grote reliëfs uit de stadspaleizen en de reconstructie van een zaal uit het paleis van koning Sennacherib: tot en met 25 maart 2018 te zien!

Genoten van deze blog? Iets gelezen dat je nog niet wist? Meer inzicht verkregen?

Claus Copywriting: Storytelling by Nature

Meer informatie over Claus Copywriting, via:

www.clauscopywriting.wixsite.com/home

clauscopywriting@ziggo.nl