De Mythe van de Kunstwereld (5)

Claus Copywriting
Jul 5, 2019
10 min read

Updated: Aug 24, 2021

Alweer twaalf (!!) jaar geleden, schreef ik vier artikelen over de ‘Mythes van het Kunstenaarschap’. Daarin beschreef ik hoofdzakelijk de (met name verkeerde) aannames en de vooroordelen die de ‘buitenwereld’ heeft, ten opzichte van kunstenaars. Aannames waarmee deze 'groep' al decennia lang wordt geconfronteerd en die dus nogal hardnekkig blijken te zijn.

ONTDEKTE KUNST

Bijvoorbeeld de mythe van de ‘Ontdekte Kunstenaar’ (Mythe 2, van mijn serie), waarbij (o.a.) de aanname bestaat dat (pas) als je 'verkoopt' of exposeert in een galerie, je een 'goede' of 'echte' kunstenaar bent. Daarnaast schreef ik recenter een aantal artikelen over ‘Creativiteit & de Toekomst’ (over praktische toepasbaarheid), waarin ik aantoonde dat die verkeerde aannames grote gevolgen hebben voor beide partijen (kunstenaars en 'niet-kunstenaars'). En dat dit ons met name op de arbeidsmarkt binnenkort enorm in de weg zal staan, specifiek in relatie tot het effect van A.I. (artificiële intelligentie) op de arbeidsmarkt. Het tot nu toe onaangebroken potentieel zal wellicht zelfs onze economie onnodig verzwakken.

DOELSTELLING

Het is daarbij vaak de kunstenaar ‘versus’ de buitenwereld, dus. In een poging meer wederzijds begrip en duidelijkheid te kweken, met name wat betreft de toegevoegde waarde van de kunsten, schreef ik de genoemde artikelen en zal ik die blijven schrijven. Om de gaten in te vullen. Ogen te openen. Om kunstenaars deel uit te laten maken van de samenleving waarin we leven met zijn allen, in plaats van aan de rand te (blijven) bivakkeren.

->Ik schreef mijn artikelen vanuit mijn eigen realiteit, vanuit mijn ervaringen. Ze zijn daardoor veel minder filosofisch en veel praktischer van aard en inhoud, dan het essay van Van Winkel is, die zijn boek iets later schreef en feitelijk 'de andere kant' belicht: mythevorming van de kunsten, die door de kunstenaar -volgens de schrijver- oftewel met veel overtuiging in stand wordt gehouden (de kunsten zijn magisch), oftewel geheel teniet wordt gedaan (iedereen kan het). In zijn boek lijkt kunstenaarschap en scheppingsdrang daarnaast een denkwijze te zijn, 'iets waar mensen hun leven naar richten'. Dat bestrijd ik. Hij meent voorts ook dat demystificatie de kunst zou vermoorden. En ook dat bestrijd ik. Mijn pogingen om e.e.a. juist realistisch weer te geven zou hij, anderzijds, wellicht als naïef betitelen..

DE KUNSTWERELD

Vandaag wil ik het hebben over de aanname dat de kunstwereld zelf -de wereld van, door en voor kunstenaars en het kunstminnend publiek-, een wereld is waarin de kunstenaar wél de waardering krijgt die hij verdient. Is die aanname correct, of misschien toch ook een mythe? Is het een veilige haven waarin jouw kunnen als kunstenaar, jouw potentieel wél erkend wordt..? Waar je met respect wordt behandeld?

In 'Mythe 2' van mijn serie, schreef ik daarover al het volgende, m.b.t. de commerciële kant van kunst: "Bestaat een kunstenaar bij gratie van zijn kopers c.q. financierders? Veel beroemde kunstenaars van nu kwamen hun schilderijen ten tijde van hun eigen leven aan de straatstenen niet kwijt.. [ ] Een galeriehouder wil geld verdienen. Wat verkocht wordt, is de kunst die op dit moment 'hot' is. Wat vandaag 'hot' is, was dat gisteren niet en is het morgen ook niet meer. Zelfde kunst, verkeerd moment."

DE VIJFDE MYTHE Alsof het nog niet moeilijk genoeg is om je staande te houden buiten de kunstwereld, is het leven binnen in die kunstwereld helaas ook echt niet mals te noemen. Je zou denken dat we elkaar liefdevol ondersteunen, omdat we als geen ander weten in welk schuitje we zitten, maar niets is eigenlijk minder waar (uitzonderingen daargelaten). Het zal wellicht met de felle onderlinge concurrentiestrijd te maken hebben, of misschien met het feit dat we ons niet aan 'die andere wereld' kunnen onttrekken.. De kunstwereld lijkt verdacht veel op de ‘echte’ wereld, eentje waarin je alleen iets mag verwachten als je ‘meedoet’ en tot 'the incrowd' behoort. Best gek, voor een stelletje onafhankelijke, maatschappijkritische mensen.

BIJ HET BEGIN BEGINNEN

Dat het binnen de kunsten wat minder idealistisch, hoogstaand en integer aan toe gaat, dan ik -toen ik me aanmeldde bij mijn eerste kunstopleiding en me aan het selectieproces onderwierp-, dacht, werd eigenlijk al redelijk snel daarna duidelijk. Om mij heen zag ik diverse studenten op een wel heel 'bijzondere' manier de opleiding doorlopen, docenten die de opleiding op een wel heel 'bijzondere' manier vormgaven, lag mijn scriptie opeens op de studentenkamer van een (voor mij onbekende) eerstejaars, moest je over diverse 'metoo-tjes' 'niet zeiken' én bleken vrouwelijke kunstenaars toch van een ander 'kaliber' dan mannelijke, volgens die laatsten.

Machtsmisbruik en voorkeursbehandelingen waren aan de orde van de dag, het bleek handig om je 'in te slijmen' bij bepaalde personen en we werden wel een redelijk hechte groep, de studenten van mijn leergang en afdeling, maar toch ook weer niet hecht genoeg om daarna echt contact te blijven houden. We waren allemaal onze plek aan het zoeken en veroveren. En er was geen plek voor ons allemaal.

DE WIJDE WERELD IN

Soit. Kunstacademies. We hebben ons staande gehouden, om er daarna achter te komen dat in de wereld van de galeries ook heren rondliepen die van het ‘voor wat hoort wat’ principe uitgingen. De enkele dame die destijds een galerie runde wilde vaak eigenlijk alleen mannelijke kunstenaars tonen, want dat kwam serieuzer over, omdat ze man waren.

En dan ben je er dus nog niet vanaf. Omdat je toch graag een boterham eet, ga je solliciteren. Dan krijg je opmerkingen als ‘Wat leuk! Kunstacademie, mijn tante aquarelleert ook!’ te horen, of, aan de andere kant van het spectrum: ’Jij hoeft hier niet meer te solliciteren, ik zal je toch niet aannemen..’ ‘Waarom?’ 'Kunstacademie leidt tot niets op, dat past in onze organisatie.’

cartoon: Soulcié

KUNSTINSTITUTEN, TER BEVORDERING VAN..

Kunstenaars hebben geen lessen nodig over hoe ze zich moeten presenteren en hoe te netwerken. Het afgestudeerde clubje van mijn jaargang was een verzameling hoog intelligente mensen, die vervolgens nergens serieus genomen werden. Wat mij betreft mogen alle instituten en andere initiatieven die zich bezig houden met het ‘informeren’ en 'opleiden' van kunstenaars op dit vlak, afgeschaft worden. De geïnteresseerden die ze aantrekken zijn sowieso vaak hoofdzakelijk amateurs die zichzelf nét iets te serieus nemen.

Kunstenaars willen op zo’n netwerkworkshop doorgaans nog niet dood gevonden worden. Waar wél enige educatie op zijn plaats zou zijn, is in de rest van de samenleving. Om hen opnieuw respect bij te brengen voor wat kunstenaars doen en kunnen. Wat ons, afgestudeerden, restte was de keuze tussen het callcenter van een telecom provider, of de postbezorging. Intelligentie en potentie vernietiging. Bijzonder maatschappijkritische en intelligente troubleshooters die folders in brievenbussen duwen. Het zijn niet wij, kunstenaars, die het niet snappen, het is de rest van de maatschappij. Terwijl wij daar ooit, in een verloren verleden, midden in stonden, wij de spil daarvan waren.

->Van Winkel beweert in zijn essay dat het juist de kunstenaars waren, die 'zelf van hun voetstuk zijn gestapt'. Volgens diezelfde logica zouden we er toch ook weer op kunnen stappen, alhoewel ik geen kunstenaar ken die dat voor ogen heeft. Maar dat vindt Van Winkel een gepasseerd station.. Net zoals vrouwen, willen kunstenaars mijns inziens geen wraak voor aangedaan leed, maar respect en waardering voor wat ze (bewijzen te) kunnen en zijn en willen ze op een gelijkwaardige manier deel uitmaken van de samenleving.

DÉJÀ VU

Keer op keer dat ik met de ‘kunstwereld’ geconfronteerd word, bekruipt me een vervelend gevoel. Een niet te ontkennen irritatie en aversie. Er lopen mensen in rond die ‘dik willen doen’ door zich ermee te afficheren, met een hele hoop 'blabla…'. Mensen die er interessant of 'kunstzinnig' proberen uit te zien, terwijl ze in de schappen van de kunstbenodigdhedenwinkel zoeken naar glitterverf en andere decadente verfproducten. Mensen die menen dat je de kunsten stimuleert door zoveel mogelijk anderen de indruk te geven dat zij ook kunstenaar zijn. En mensen die zelf 'mislukt' kunstenaar zijn en nu dan maar een baantje ‘in de kunstsector’ hebben en heel goed weten dat wat zij doen niets, maar dan ook niets voor kunstenaars zal betekenen.

ARTIKEL 13

En dan is er nog het plagiaat. En ja, ook binnen de kunstwereld wordt je voortdurend bestolen. Op de kunstacademie was het al een ‘running gag’ dat studenten van de vrije schilderkunst-richting door de studenten van de docentenopleiding werden geïmiteerd...

En dan zijn er natuurlijk de sociale media, waar zowat iedereen denkt dat je alles gewoon mag 'delen'… En dat dit zelfs 'heel lief' is. Je moet het vooral als 'compliment' opvatten. Ook al doe ze dat zonder jouw toestemming en/of zonder naamsvermelding. Een grote mond kun je krijgen, als je er iets van zegt.

OORDEELT U ZELF:

Twee kunstinstituten organiseerden samen een Netwerkdag voor kunstenaars, met als doel om de kunstenaar te informeren hoe ze (meer) geld kunnen verdienen met hun werk. En dat deden ze, onder andere, via deze Art Talk:

'Onder de Titel: ‘De Mythe van de Kunst’, wordt bediscussieerd ‘wie ontdekt de kunstenaar, doe je dat zelf of doet een galeriehouder dat en hoe kun je er vervolgens van leven…' Klinkt onschuldig genoeg. Totdat ik, sterk gealarmeerd door die omschrijving, een van de daarbij aanwezige deelnemers mijn artikels (zie hierboven) liet lezen die ik in 2007 schreef, in 2017 aanvulde en op LinkedIn publiceerde en –saillant detail- rond die tijd ook naar een van de twee betreffende kunstinstituten opstuurde, in het kader van een (kunst)sollicitatie… De Titel van mijn artikel: ‘De Mythe van het Kunstenaarschap’, met als onderwerp: ‘Wie ontdekt de kunstenaar, doe je dat zelf of wordt je ontdekt en hoe kun je er daarna van leven…’ De reactie van de betreffende persoon was overduidelijk. Wat vindt u?

COLLEGIAAL

Uiteraard heb ik de vergeefse moeite genomen om het organiserend instituut om een reactie te vragen. Je kent bij voorbaat de uitkomst al: "Het idee voor ‘de mythe in de kunst’ is ontstaan in de werkgroep." en "Het sluit inderdaad vrijwel naadloos aan op uw artikelen." Maar het was allemaal echt enorm toeval. Ook de combinatie van die titel en die inhoud. Die vragen, die koppen. "Wie precies de titel bedacht, weet ik niet meer."

De vragen waren, volgens het hoofd van de afdeling, zelfs vragen die hen veelvuldig bereikte vanuit de kunstenaars zelf. Serieus? Kunstenaars gaan aan een kunstinstituut vragen wanneer ze ‘ontdekt’ zijn? Of, als ze exposeren in een galerie, dit betekent dat ze ‘ontdekt’ zijn? Echt? Vragen ze dat?! Tja....

cartoon: Michael Leunig

TIP

Ik heb een tip aan het hoofd van de afdeling. Juist u zou hier enorm van moeten schrikken én balen. Juist u, zou uw afdeling direct bijeen hebben moeten roepen om hen dit voor te leggen. U had in uw reactie naar mij toe uw bezorgdheid uit moeten spreken en tevens de hoop dat het hier niet om plagiaat zou gaan, aangezien u daar –uiteraard- heel erg fel op let. Juist u had mij in bescherming moeten nemen. Een kunstinstituut, nee, twee (!!) kunstinstituten, die voor hun eigen promotie mogelijk plagiaat plegen kan uiteraard echt niet, had u mij moeten antwoorden. U zou me hebben moeten infomeren dat u het diepgravend uit zou zoeken, maar mij ook –heel realistisch- kunnen vertellen dat ik daar weinig van te verwachten had. Maar wél met de toevoeging dat u het onderwerp zou agenderen en dat u duidelijk naar uw medewerkers uit zou spreken dat dit nooit (meer) mag gebeuren.. U had mij daarnaast iets ter compensatie, of als blijk van goede wil, aan kunnen bieden.. (En daarmee bedoel ik dus niet het (vrijwillig) voorzitten van een vervolgsessie van de bewuste Art Talk, in uw instituut.)

Dat deed u niet. Op geen enkele manier gaf u mij een goed gevoel, of nam u mijn woede en frustratie weg. Wel kreeg ik een persoonlijke uitnodiging op LinkedIn…

ONE FOR THE ROAD

Een klasgenoot van mijn oude kunstacademie startte (na de nodige frustratie) haar eigen project ‘Voor een visitekaartje op de eerste rij’, waarbij meer dan 100 lokale kunstenaars ageren tegen het steeds opnieuw de vraag krijgen om te werken 'voor nop'. Oeps, nee pardon, niet voor nop maar voor ‘naamsbekendheid’. Ook een erg hardnekkig probleem. Eentje waartegen we allemaal met enige regelmaat ageren. We moeten namelijk erg ‘vereerd’ zijn om -ter meerdere eer en glorie van iets of iemand anders-, ons werk (zonder vergoeding) te tonen en te komen toelichten. Ook vanuit de kunstsector zelf worden we regelmatig benaderd om workshops en dergelijken te geven, zonder dat daar financiële compensatie tegenover staat, want dan kunnen we wellicht onder de geïnteresseerden ons werk aan de man brengen en misschien wel iets verkopen..

Er zijn al tientallen initiatieven gekomen en gegaan, om hier een eind aan te maken. Van het breed gedragen #aandebakker, gefrustreerde individuele uitroepen op de sociale media, tot aan overheidsinitiatieven (Fair Practise Code). Ik ondersteun deze initiatieven uiteraard van ganse harte en heb er zelf ook in mijn blog 'Creativiteit & de Toekomst: budget' aandacht aan besteed.

Echter, nog afgezien van het feit dat ook bij bovenstaand initiatief 100+ kunstenaars hun werk voor nop hebben ingeleverd (wat een mop), blijkt een van die deelnemers, iemand te zijn die mij nog redelijk recent heeft gevraagd om -voor nop- een performance te komen geven. 'Het beschikbare budget is gestopt in een professionele publiciteitscampagne' en 'Ik zoek voor deze expo dus mensen, die vergroting van naamsbekendheid belangrijk vinden'. De vijand is onder ons.

Ook de kunstwereld heeft en draagt weinig respect uit, voor de kunstenaar.

Voor een visitekaartje op de eerste rij, mijn (niet ingestuurde) bijdrage

(opgevouwen) ter grootte van een visitekaartje.

Bijdrage Claus Copywriting: Exposure - Expo? Sure!

Achterzijde: EXPO? – SURE!

EXPOSURE (noun) 1. serious medical condition ‘All members of the expedition died of exposure’. Ned.: blootstelling, risicopositie, onbeschut. 2. without financial compensation ‘She asked me to participate in exchange for exposure’ Ned. (met name in kunstsector van toepassing): ter meerdere eer en glorie van iemand anders, onbetaalde arbeid verrichten, gratis, voor nop, met een vage belofte van roem.

EXPOSED (adjective) 3. unmasked ‘The traitor tried to cover up his lies, but was swiftly exposed.’ Ned.: ontmaskerd, ontdekt, uitgewassen.

ARTEXIT

Waarom ik dan niet vertrek, uit die 'scene'? Dat doe ik. Voortdurend. Maar ik kan er niet omheen dat ik kunstenaar ben, ik moet creëren. Die scheppingsdrang is geen mythe maar harde werkelijkheid. De Mythe van de Kunstwereld is, dat deze daarvoor een veilige plek is.

WIL JIJ heel persoonlijke copywriting, 'story telling' in optima forma?!

Mail me!

Genoten van deze blog? Iets gelezen dat je nog niet wist? Meer inzicht verkregen?

Claus Copywriting: Storytelling by Nature

Meer informatie over Claus Copywriting, via:

www.clauscopywriting.wixsite.com/home

clauscopywriting@ziggo.nl