De Nomade in Ons

Manon Claus
Jun 2, 2020
7 min read

Ik voerde laatst een -vrij korte- conversatie over de mens, die leeft in balans met de natuur. Typisch een vrouwenonderwerp, schijnt. Maar dat is alleen de laatste paar duizend jaar zo. Over de gehele geschiedenis van de mensheid bekeken (mits je begint bij de Homo Sapiens en niet bij die paar duizend jaar geleden), hebben we in balans met de natuur geleefd en vonden we dat allemaal doodnormaal.

BRANDENDE BRAAMSTRUIK

De 'moderne', 'wijze' mens zou zo'n kleine 200.000 jaar op deze aarde rondlopen. Hoe lang precies, hangt een beetje af van wie je het vraagt en hoe je de vraag stelt. Soit. De tribale stammen of families leefden in balans met de natuur, waarbij de taken gelijkelijk werden verdeeld (en minder strikt gecompartimentaliseerd dan velen nu denken). Ze leefden samen met de natuur, omdat dat moest. Als je een struik met bessen tegenkomt, eet je alleen de rijpe bessen. Anders word je ziek..

BACK TO THE FUTURE

Als je jezelf gevoed hebt, heb je energie om verder te trekken en om te kijken of er elders nog een bessenstruik rijp staat te zijn. Net zoals veel dieren nu nog rond (proberen te) trekken, belast je daardoor het systeem niet. Je leeft ermee samen. 'Maar daar kunnen we niet naar terug!' zei mijn gesprekspartner. Nee, natuurlijk niet, daarvoor zijn we met teveel ondertussen, reageerde ik. Maar dat was niet zijn stelling. De stelling was dat je vooruitgang niet terug kunt draaien..

'Een keer knipperen met je ogen..'

IN A BLINK OF AN EYE

En daar was ik het niet helemaal mee eens, tenminste.. Als je stelt dat we 200.000 jaar lang op een bepaalde manier geleefd hebben en pas ca. 6000 jaar lang op een andere, dan zou je dat toch als een ogenblik kunnen beschouwen. Een knipper met de wimpers, op onze gehele geschiedenis. Een verkeerde afslag, slechts.. Volgens mijn gesprekspartner was die verkeerde afslag een onherroepelijke ontwikkeling, die wel moest plaatsvinden. En natuurlijk, gezien de bevolkingsgroei, zou je geneigd zijn om dat te denken.

MO MONEY

Maar die abrupte bevolkingsgroei is een direct gevolg (en dus niet de oorzaak) van het ons vestigen in dorpen, steden en later wereldrijken. Want als je ergens een huis bouwt, dan is daar opeens de mogelijkheid om materie te verzamelen. Als nomade moet je alles met je mee zeulen, maar als huizenbewoner kun je je hele huis volproppen met goederen. Bezit. En dan kom je tot de conclusie dat je dat bezit opeens moet gaan verdedigen, want anderen willen ook wel wat van jouw bezit. Je gaat je bewapenen, oorlogen ontstaan. Wie in de meerderheid is, die heeft nu opeens een voordeel. Het verbouwen van voedsel, waardoor je niet meer afhankelijk bent van de schaarste in de natuur, maakt die explosieve bevolkingsgroei mogelijk.

'Iets bezitten is het hoogste doel geworden.'

KRACHTPATSERS

Samen met bezit kwam ook het 'groei-denken'. En het egoïsme. Want we wilden die bessenstruik bezitten, een ander mocht er opeens niet meer aankomen. Het ging niet meer om de overleving van de stam, maar van het individu. De balans raakte verstoord. Meer vee dan je mee kunt nemen op verre reizen, eet ook meer voedsel. En dus moet er nog meer voedsel worden verbouwd. Ook de balans op andere vlakken raakte steeds verder gefrustreerd. Samen met het vestigen in dorpen en het bezit opbouwen dat verdedigd moest worden, kwam ook de verhouding tussen man en vrouw onder druk te staan. De agressie en adrenaline was minder nodig voor overleving en zocht een andere uitweg. Er werd opeens gevochten om bezit en dus macht.

MUM

Je ziet in de hier en daar sporadisch nog bestaande tribale samenlevingen, geen of weinig hiërarchie. Vaak betreft het matriarchale samenlevingen, waarbij dit niet -voor wie dat nog niet wist- het omgekeerde is van een patriarchale samenleving waar de man 'de baas' is. Meestal 'horen' de kinderen wel bij de vrouw die ze gebaard heeft, ze krijgen haar naam. Ze groeien niet zozeer op in een gezin, maar in een stam, iedereen is hun leraar en verkeerd gedrag wordt ook door iedereen gecorrigeerd. Niemand valt tussen het wal en het schip, of de mazen van de samenleving. Iedereen let op elkaar.

'eenoudergezin avant la lettre?'

WE GOT YOU

De man die een vrouw wil, zorgt soms voor een dak en 'inboedel' (kookgerei) en die blijft van de vrouw omdat ze die nodig heeft voor haar kinderen. Verder zijn alle taken en verantwoordelijkheden redelijk gelijk verdeeld omdat specialisatie een luxe is. Meestal bestaan er ook geen monogame relaties, omdat de stam samen voor alles zorgt dat de vrouw nodig heeft om haar kinderen groot te brengen.. (En het is dus niet verbazingwekkend dat het aantal eenoudergezinnen groeit, als de samenleving zorgt voor een inkomen en daarmee voor onafhankelijkheid.)

TOTAL DESTRUCTION 2

In deze oersamenlevingsvorm leven de stammen nog steeds in balans met de natuur, hetgeen natuurlijk wel ernstig onder druk staat. De huidige Covidcrisis leidt in er in Brazilië toe, dat het Amazonewoud in nog hoger tempo wordt gekapt en platgebrand. Omdat niemand daar nu even oog voor heeft. Niet alleen vernietigen we daarmee het meest biodiverse stukje aarde, zodat er straks weinig over is om naar terug te keren, maar de uitvoerders brengen hun ziektes, waaronder Covid, ook naar die diepe binnenlanden en de daar nog levende laatste stammen. We vernietigen werkelijk alles. Of toch niet?

'Voortuitgang of Ondergang?'

UITDIJENDE HORIZONTEN

In de afgelopen week ging het bijna over niets anders: wanneer kunnen weer een vakantie gaan boeken? Nu dat de eerste Covid-golf voorbij lijkt en de maatregels versoepelen, kijken we weer vooruit. Ik verbaasde me erover hoe noodzakelijk met vakantie gaan -kennelijk- voor de mens is. Dermate belangrijk dat bijna elk land op aarde voor een groot deel op toerisme 'draait'. Dat is tenminste wat je nu hoort, het is de reden om landen weer 'open te stellen' voor mensen, die zich kennelijk moeten verplaatsen. Ook al brengt dat grote risico's met zich mee, op korte en lange termijn, op persoonlijk niveau maar ook voor onze planeet. We zijn bereid om onze ogen te sluiten, voor hedonistisch plezier.

SIGHT SEEING

We pakken wat spullen in een koffer - want meer meenemen betekent meer meeslepen, zoals in die 200.000 jaar minus 6000 ook het geval was, en gaan bekijken hoe het er elders uitziet. Alleen niet meer te voet en zonder 'footprint', maar op een luie, verwende, decadente manier die onze aarde vernietigt. Hetzelfde dat Covid heeft doen verspreiden over de aardbol, moet nu overal de economie redden. Dezelfde nieuwsgierigheid die de mens Afrika heeft doen uitlopen, zorgt er nu voor dat we er weer naartoe gaan. Kijken waar we vandaan komen. (Maar kennelijk wel, zonder ons daarbij beter bewust te worden van onze gelijkheid.)

'You've got to Move!'

ZIEN IS GELOVEN

Dus in hoeverre hebben we onze oude levensstijl echt helemaal vaarwel gezegd? Waar komt die drang om in de zomervakantie ergens naartoe te moeten, vandaan? Zelf heb ik gemerkt in de afgelopen jaren, hoeveel afstand je lopend kunt afleggen. Dat was ik een beetje 'vergeten', omdat het niet hoefde. Ik had eerst een fiets en daarna een auto... Maar als je weer gaat lopen gebeurt er meer met je. Niet alleen geniet je meer van het landschap waar je doorheen loopt, dan wanneer je er in een auto met 100 km per uur doorheen raast. Je ziet ook de vernietiging van die natuur veel beter. Overal ligt plastic. Werkelijk overal. Echt overal. Ik ben geen vierkante meter tegengekomen zonder. En je raakt beter doordrongen van hoe destructief dat is.

WALKING DISTANCE

Lopend kom je gemakkelijk, gezond en snel, veel verder dan de horizon. Ons lichaam is tot veel meer in staat, dan we denken. Ik kreeg ook een veel beter inzicht in topografie én een beter richtingsgevoel, kon mijn weg beter vinden. Vluchtelingen lopen enorme afstanden, om aan onheil te ontsnappen. Mannen en vrouwen, oud en jong. Vindingrijkheid doet hen overleven op die tocht. Maar niet iedereen overleeft, het nomadische leven is hard. En overleven in de 'concrete jungle' is nog stukken ingewikkelder dan in de natuur. Onze 'walking distance' is echter veel groter, dan in de reisgidsen staat aangegeven. En onze onrust groter, dan ons gezapige leven doet vermoeden. Hoe minder 'fysiek' ons dagelijkse leven ons uitdaagt, hoe verder weg we willen, lijkt het wel.

Ja, we zijn met veel te veel. Ik kwam erachter dat tussen de generatie van mijn overgrootmoeder -die ik nog gekend heb- en die van mijzelf, Nederland een bevolkingsgroei kende van 4 naar 17 miljoen mensen. In maar vier generaties. Plastic uit aardolie bestaat pas sinds 1930 ongeveer. Is het terugkeren naar een 'oude' balans zo ingewikkeld, als je pas zo kort in de 'nieuwe' zit? We kunnen niet terug naar de exacte oude manier van leven, uiteraard. De aarde hebben we daarvoor te zeer verwoest. Maar grote volksverhuizingen worden al voorspeld (ergens rond 2050), wederom vanwege 'bezit' (van drinkwater en voedsel).

Dus echt onmogelijk acht ik het niet.

Persoonlijke noot: Zeker in moeilijke tijden zoals nu, zorgen 'creatives' voor ons mentale welzijn. U geniet van gratis filmkanalen, gratis (muziek)streamingsdiensten, gratis online musea-tours en zelfs gratis boeken om u niet te hoeven vervelen. Dat kan alleen door de makers daarvan: de schrijvers, de muzikanten, de kunstenaars. Net zoals voor de zorgmedewerkers, politie, vuilnisophalers en andere essentiële beroepen die te laag worden betaald, wil ik u graag attenderen op de doorgaans bizar lage vergoedingen die u bereid bent aan creatives toe te kennen. Een groep die in deze tijd subiet zijn inkomen geheel in rook op ziet gaan. En vraag ons zeker niet meer om te werken voor 'exposure'!