Kunstenaars hebben de vrijwillige isolatie uitgevonden…!

Manon Claus
Mar 29, 2020
6 min read

Updated: Aug 24, 2021

In de afgelopen twee weken las ik -met stijgende verbazing- over de moeite die veel mensen hebben, met de opgelegde ‘soort van isolatie’ en onze huidige realiteit. Langzaamaan werd mij weer eens duidelijk dat mijn levenswijze kennelijk een ongebruikelijke is. Aan mijn dagindeling is namelijk nauwelijks iets veranderd.

FREE FLIGHT

Afgezien van het feit dat ik mijn ouders nu via de telefoon spreek, in plaats van bij hen langs ga, spreek ik hen niet minder. Ik weet nu waarschijnlijk zelfs beter wat er in hun levens speelt. Daarnaast kom ik niet meer op de plekken waar ik mijn lezingen gaf. Maar ik heb nergens last van, of moeite mee.. Ik ‘vlieg' niet 'tegen de muren op’, ik heb geen 'psychische hulp nodig’, ‘relatietherapie’, of een telefoonnummer om tegen iemand aan te kletsen.

CONCENTRATIE Hoe komt dat, vroeg ik mij af en kwam al snel tot de conclusie dat ik als student aan de kunstacademie al elke dag - de hele dag, in mijn eentje in een atelierruimte zat, naar de muren te staren en na te denken over het leven. In volstrekte stilte: elke dag, de hele week, de hele maand, het hele jaar, jarenlang. Ik merkte toen ook al, dat ik de connectie verloor met vrienden van de middelbare school waar ik nog contact mee had, omdat zij er niet aan moesten denken om op die manier je dag in te vullen, maar zeker ook omdat zij nauwelijks aan zelfreflectie toekwamen. Die planden het weekend ook helemaal vol met uitgaan en samenkomen. En daar moest ik op mijn beurt weer niet aan denken.

'Zij zijn de rotsen in de branding'

ISOLEERCEL

Als je in je up in een leeg atelier zit, kun je gedachtes de vrije loop laten, analyses maken, situaties overdenken. Dat nu, met de min of meer gedwongen isolatie, mensen opeens de waarde van vriendschap ontdekken en gaan nadenken over de zin van het leven, is dus volkomen logisch. Als je geen afleiding hebt of die zelf creëert, zelfs geen muziek zachtjes op de achtergrond, dan kun je je pas goed concentreren op wat je doet. Als het enige dat in de ruimte aanwezig is, jezelf en een pen zijn…, een opschrijf- en schetsboek, dan vloog en vlieg ik niet tegen muren op, dan voel ik me juist fijn.

SAMENZWERINGEN

Kunstenaars hebben de vrijwillige isolatie niet alleen uitgevonden, ze vinden hem in de regel erg prettig. Alleen dan kom je namelijk tot de kern. Alleen dan is er geen ruis. In toekomstige en huidige epidemieën en pandemieën vormen kunstenaars dus geen gevaar. Zij draaien niet door, zij gaan geen gekke dingen doen, nee… Zij zijn juist de rotsen in de branding.

'Kunst als Arts'

SCHONE KUNSTEN

Nu dat ‘die andere mensen’ ook in isolatie zitten -de mensen die daar wél moeite mee hebben, hebben zij de kunsten kennelijk ook nog eens veel harder nodig. Of, beter gezegd, ze merken nu pas hoe hard ze hen nodig hebben. Muziek wordt gemaakt door muzikanten. Musea worden gevuld door kunstenaars. Ik zei het al eerder: misschien wordt het niet alleen tijd voor een herwaardering van de mensen die onze fysieke gezondheid bewaken, maar ook van hen die voor onze mentale gezondheid zorg dragen. Kunst als Arts.

DE ZIN

Wij blijven kalm. Wij zijn flexibel en kunnen ons goed aanpassen. Wij hebben onze voelsprieten uitstaan, observeren en analyseren. Wij trappen niet in samenzweringstheorieën. We merken op hoe regeringen en machthebbers stilletjes wetgeving invoeren, die anders tot grote ophef zou hebben gezorgd. Wij hebben al nagedacht over de zin van het leven, hebben onze gedachten allang laten gaan over wat er wel en niet deugt aan de menselijke soort. Sterker, wij hebben gepoogd daar iets aan bij te dragen, op te attenderen, de wereld wat beter en mooier te maken. Om voer voor discussie te zijn. Eenzaamheid heeft weinig grip op ons. Tenminste…, ik denk dat eenzaamheid niet voorkomt uit het alleen zijn, maar juist uit het samen zijn zonder connectie. Het betekenisloos samenzijn. Het tomeloze consumeren. Het voortdurend naar afleiding zoeken van de leegheid van jouw bestaan.

WELCOME TO MY TED TALK Alle mindfulnes-workshops ten spijt, alle zo betitelde ‘life changing’ verre reizen naar andere culturen en onderdompelingen in vreemde religies; het heeft uiteindelijk niets opgeleverd, als je er nu geen baat bij blijkt te hebben. Alle spiritualiteit, motivational speeches die je hebt aangehoord, alle Ted Talks, alle quotes op kekke meme’s, alle inspirerende vergezichten, alle toffe hobby’s die je hebt gevolgd…

REFLECTIE

Als twee weken isolatie je tegen de muren doet laten opvliegen, dan hebben ze kennelijk allemaal niet geleid tot wat had gemoeten: met jezelf geconfronteerd worden, in de spiegel kijken – en goed ook, terug geworpen worden op jezelf en je eigen inventiviteit.. Tot om je heen kijken. Echt kijken. Een bekende ontdekte afgelopen week ‘een heel bijzondere vogel’. Het bleek een huis-tuin-en-keuken vink te zijn.

THUISWERK

Jullie zitten twee weken thuis, ik al mijn halve leven. In de laatste tien jaar werk ik hoofdzakelijk vanuit huis. Ik ben buiten als ik mijn hond uitlaat en als ik naar de supermarkt ga. En ook op mijn wandelingen kies ik niet voor platgetreden paden. Ik ga niet wandelen, ik ga op avontuur. En ook thuis ga ik, in gedachten, op reis. In mijn werkkamer past de hele wereld en ook nog een paar imaginaire..

'Het zat er feitelijk altijd al in'

SILENCE Wat er nu bij iedereen ‘uit komt’, zat er feitelijk altijd al in. Je hebt alleen nooit echt de tijd genomen om het te ontdekken. Kun je jezelf amuseren? Kun je tegen stilte? Kun je tegen het alleen zijn met je eigen gedachten? Kun je zonder familie, zonder vrienden? Heb je hun validatie nodig, om je zelfverzekerd te voelen? Hoe sta je eigenlijk in het leven, wat vind je belangrijk? Wat heb jij nodig om je fijn te voelen?

REPEAT

Heel even, een paar weken, een paar maanden, krijgen jullie een inkijk in het leven van kunstenaars, die er dan ook nog mooie dingen van produceren. Ik wens de wereld dus eigenlijk ieder jaar een paar weken zelf-isolatie toe. In plaats van al die halfbakken pogingen die we doen, om er via een gemakkelijke weg te komen.

Persoonlijke noot: Zeker in moeilijke tijden zoals nu, zorgen 'creatives' voor ons mentale welzijn. U geniet van gratis filmkanalen, gratis (muziek)streamingsdiensten, gratis online musea-tours en zelfs gratis boeken om u niet te hoeven vervelen. Dat kan alleen door de makers daarvan: de schrijvers, de muzikanten, de kunstenaars. Net zoals voor de zorgmedewerkers, politie, vuilnisophalers en andere essentiële beroepen die te laag worden betaald, wil ik u graag attenderen op de doorgaans bizar lage vergoedingen die u bereid bent aan creatives toe te kennen. Een groep die in deze tijd subiet zijn inkomen geheel in rook op ziet gaan. En vraag ons zeker niet meer om te werken voor 'exposure'!