Niet Luisteren is ook een Vak

Manon Claus
May 22, 2020
6 min read

Updated: Aug 24, 2021

Loop jij ook wel eens lang je televisiescherm, terwijl je in het passeren 'dat vroeg ze niet' tegen het apparaat zegt? En dan, in het terug lopen, 'dat is nog steeds geen antwoord op de vraag!' Het niet beantwoorden van vragen, of antwoord geven op een andere vraag dan die gesteld werd, is niet strikt het domein van politici. Het vermogen om in bepaalde beroepen om vragen heen te praten, omdat je geen antwoord wilt of kunt geven bijvoorbeeld, is bijna een soort lakmoesproef of je geschikt bent voor de baan.

DE LUISTER ONTWIJKER

Als journalist of interviewer ben je daar juist totaal ongeschikt voor. Moet je daar ongeschikt voor zijn, want het is juist jouw taak om door de 'blahblah' heen te prikken. Vaak verbaas ik me over het klaarblijkelijk niet in staat zijn om tot een heldere reactie te komen, ook niet na herhaaldelijk opnieuw (net iets anders) vragen. Zelfs niet als je een gesloten vraag, die met 'ja' of 'nee' te beantwoorden is, stelt. Dus vroeg ik me af: is het een trucje dat is aangeleerd, of zit het fundamenteler in een mens verankerd?

DOOF OF BLIND

Laatst was ik getuige van een conversatie, waarbij de ene persoon aan de ander ons politieke stelsel probeerde uit te leggen. Kennelijk geen overbodig zaak, aangezien die ander meende dat elk wetsvoorstel een referendum was (niet 'zou moeten zijn': was). Tijdens deze uitleg bleef die ander steeds reageren met 'daar heb ik geen verstand van'. Geen enkele van de zeer geduldig uitgelegde toelichtingen kwam 'binnen'. Wellicht omdat de betreffende persoon daar geen zin in had, of omdat het idee om er iets van te begrijpen lange tijd geleden al was opgegeven. Of was het, omdat de uitleg er eigenlijk helemaal niet toe deed?

'Het deed er domweg niet toe..'

ZENDELINGENWERK

Ook kent iedereen wel de vele reacties op de sociale media, waarbij het ontbreken van moeite en tijd om eerdere berichten in dezelfde thread te lezen -hetgeen blijkt uit het voortdurend herhalen van dezelfde vraag of opmerking, irriteert. Je mengt je in een discussie, maar bent niet van plan om die discussie ook daadwerkelijk te volgen. Je wilt je eigen '2 cents' geven, ook al is jouw argument al 'tig keer voorbij gekomen.

HOORHONGER

Dat eenrichtingsverkeer is misschien ook een verklaring voor het niet beantwoorden van een vraag. Voor mijn gevoel zenden we vaak alleen nog uit. We zijn het luisteren een beetje moe. Teveel informatie, teveel meningen, teveel opties? We stoppen onze oren dicht, maar niet onze monden. Die blijven -ongehinderd door het niet tot zich nemen van relevante achtergrondinformatie, spuwen als een waterval.

MAAK ME GEK

Het is misschien gek om in een blog te stellen, maar staan we eigenlijk nog open voor een echte discussie, een vraaggesprek, een gesprek waarbij we ons niet al bij voorbaat hebt ingegraven in een schuttersput? Is dit het gevolg van teveel sociale media, teveel zenders, teveel programma's en teveel standpunten? Sluiten we ons af, om onze mentale gezondheid te bewaken? Niet luisteren leidt in dat geval ook tot het niet meer kunnen onderscheiden van 'echte' en 'fake' informatie.

DE ONDERBUIK REGEERT

Niet luisteren, niet meer willen luisteren is een ware plaag geworden. Ryan Cooper zegt er in zijn artikel in The Week over: "The pandemic [Covid-19] is quickly becoming just another culture war battleground — an axis of postmodern symbolic conflict, another vent for bottomless grievance, and fuel for a screeching victimhood complex. The practical effect will be to fuel infection and hamstring economic recovery. It's a stark obstacle before fixing this or any other crisis." Het gaat niet meer over feiten, maar over emoties. En ook in deze 'Corona-crisis', wordt er ernstig slecht geluisterd.

'Lezen is een vorm van luisteren'

IN DE HERHALING

Ook voor veel managers lijkt het een kunstvorm om onduidelijk of 'ingewikkeld' te doen. Ik heb vaak meegemaakt dat alle heldere, duidelijke standpunten en afspraken bij voorbaat door de voorzitter uit de notulen werden geschrapt, omdat de betreffende persoon er misschien later op afgerekend zou kunnen worden. Jezelf indekken leidde echter tot het herhalen van dezelfde discussies. En niemand die er iets van zei. Misschien omdat lezen een vorm van luisteren is en er dus ook niet meer gelezen wordt. De hiërarchie en het eigenbehoud leiden tot diffuus taalgebruik, hetgeen weer leidt tot een slechte uitvoering.

BOCHTEN

Ik heb menig vraaggesprek gevoerd, maar eigenlijk nog nooit het idee gekregen dat de kunst om een kort, bondig en helder antwoord kunnen geven van toegevoegde waarde was, of op prijs werd gesteld. Bij het netwerken of anderszins 'sociaal' bijeen komen, is het juist van voordeel om met bochtjes over onderwerpen te communiceren, al was het maar omdat je dan langer bezig bent. En je wilt ook niemand schofferen door te direct of duidelijk te zijn, waardoor de ander zich wellicht aangevallen, of voor het blok gezet voelt. Als je 'recht voor z'n raap' zegt wat je denkt, krijg je zelfs al snel het predicaat 'autist'.

'Mmmm...'

SOCIAAL LUISTEREN

Dus toen ben ik er eens op gaan letten. Hoe duidelijk spreken mensen die als 'zeer sociaal' worden bezien, zich uit en hoe uiten mensen die dat niet zijn, zich? En wat blijkt, tenminste in mijn uiterst klein opgezette en zeker niet representatieve 'onderzoek': mensen die het met ons eens zijn, of om de hete brij heen draaien, vinden we aardiger. Net zoals we mensen die meer fouten maken dan wijzelf (of dat lijken te doen), aardiger vinden. (Dat laatste komt overigens wel uit 'echt' onderzoek naar voren.) Dus als we ons superieur voelen, vinden we de ander aardiger?

PARELKETTING

De vervolg vraag is dan ook: is 'vaagheid' in het beantwoorden van vragen dan niet zozeer een gevolg van het niet luisteren naar de vraag, maar van aardig en sociaal gevonden willen worden? En waarom vinden we mensen aardiger, wiens standpunten we niet, of minder goed kennen? De uitspraak: 'Je beste vriend is een onbekende' valt nogal veel op de sociale media.. Is conflictvermijding een evolutionaire reden waarom er om de hete brij heen gedraaid wordt?

Als interviewer weet je dat 'doorvragen' juist tot geweldige pareltjes kan leiden. Maar niet iedereen vindt het prettig om het achterste van de tong te laten zien, dus het is een balanceer act. Om erachter te komen hoe de ander ergens over denkt, hoe hij of zij iets heeft aangepakt, of hoe deze tot zijn succes is gekomen, is er maar één manier: vragen stellen. En hopen op 'echte' antwoorden..

Persoonlijke noot: Zeker in moeilijke tijden zoals nu, zorgen 'creatives' voor ons mentale welzijn. U geniet van gratis filmkanalen, gratis (muziek)streamingsdiensten, gratis online musea-tours en zelfs gratis boeken om u niet te hoeven vervelen. Dat kan alleen door de makers daarvan: de schrijvers, de muzikanten, de kunstenaars. Net zoals voor de zorgmedewerkers, politie, vuilnisophalers en andere essentiële beroepen die te laag worden betaald, wil ik u graag attenderen op de doorgaans bizar lage vergoedingen die u bereid bent aan creatives toe te kennen. Een groep die in deze tijd subiet zijn inkomen geheel in rook op ziet gaan. En vraag ons zeker niet meer om te werken voor 'exposure'!