Plankenkoorts

Manon Claus
Oct 7, 2020
7 min read

Updated: Jun 6, 2021

De documentaire 'nog eentje dan' van Jochem Myjer gaf het nog maar eens aan: heel veel artiesten hebben last van plankenkoorts. Dat is niet verbazingwekkend: je kunt het niet over doen - het moet in één keer goed en jijzelf hebt het allerbeste in de gaten wanneer het niet goed gaat - du moment dat het gebeurt (en er is altijd wel iets, dat niet zo ging zoals je het bedacht had). En je wordt door honderden mensen gade geslagen, bij dat 'falen'... Dat zorgt voor extra druk op de schouders.

LICHT UIT, SPOT AAN

Mensen met een 'normale baan' zullen zich misschien nauwelijks kunnen voorstellen hoe dat is: om een baan te hebben waarbij je elke keer op de toppen van je kunnen moet 'performen'. Als artiest moet je bij elk optreden pieken. 'Je hebt er toch zelf voor gekozen?', is vaak de reactie, maar dat is onterecht. Je hebt talenten. Die drijven je een bepaalde kant op. Maar dat jij een enorm goed muzikant bent en zodoende in een prestigieus orkest mag spelen - hetgeen inhoudt dat je een podium op moet, is niet hetzelfde als ervoor kiezen om in 'the spotlights' te staan..

TROTS

Het begint altijd klein. Bij een hobby waar je goed in blijkt te zijn, een vak op de lagere school waar je blij van wordt. En dan gaat het zich ontwikkelen. Dat je uiteindelijk op een podium terecht komt, staat dan nog niet zo op de radar. En bovendien zie je dagelijks mensen op een podium staan, dus geen 'big deal', misschien zelfs wel leuk, denk je. Want waarom zouden ze er anders op gaan staan, indeed. Het hoort er 'gewoon' bij. Maar dan. Dan sta je er voor het eerst op, een kind nog. En je ouders zijn trots.

HOOGSPANNING

Ook Roxanne Hazes gaf laatst in Jinek toe, dat ze er doodziek van wordt, van optreden. Of het nu een grote show is, of een klein stukje zingen aan de talkshow-tafel. Ze gaf het voorbeeld van een collega die zei 'ik kan me letterlijk diaree aanpraten voor een optreden'. En daarmee zijn zij bepaald niet de enigen die - al dan niet omgekeerd - boven de toiletpot hangen, vlak voordat ze 'op' moeten. Moeten. Er moet natuurlijk niets, heel letterlijk gezien. Maar het is je vak. Het is waar je je geld mee verdient en waar je goed in bent.

'lights, camera, action..'

SCHEPPENDE KRACHT

En natuurlijk zijn er ook heel aantrekkelijke en ego-strelende aspecten verbonden aan dat soort aandacht. Maar de meeste artiesten houden nog het meest van het hele proces: van het -in je eentje of samen- iets bedenken, creëren, het daarna maandenlang oefenen en perfectioneren, alles er omheen: decor, licht, kleding vormgeven en regelen, het creatief bezig zijn en dan - als apotheose, hét moment waar je al maanden naartoe werkt, is daar het optreden. En het één is redelijk zinloos, zonder het ander. Amateurs kunnen zich nog wel eens 'moed indrinken', of zich op een andere manier verdoven, maar dat komt de uitvoering niet ten goede en professionals kunnen zich dat dus, nog afgezien van de hogere frequentie, niet permitteren. Of ze gaan eraan ten onder. Voorbeelden te over.

FAKE IT UNTIL YOU MAKE IT

Veel kinderen staan voor de spiegel met een haarborstel in de hand, zich voor te stellen hoe geweldig het moet voelen om een ster te zijn. Maar als je er eenmaal staat, ben je gewoon hard aan het werk. Voor de ogen van honderden, soms duizenden kijkers. En als je erg succesvol bent, kijkt ook de rest van Nederland, via de televisie, mee. De verwachtingen zijn torenhoog. De marketingafdeling van het theater heeft je de hemel in geprezen, om de kaartverkoop te stimuleren.

'het is een soort dodendans'

ANDERS OM

Stel je zit in een vergadering, of je brengt pakketjes rond en werkelijk elke move die je maakt, elk woord dat je zegt, ligt onder een vergrootglas.. Hoe je zit, of je fronst, ergens krabt: honderden mensen kijken naar je, terwijl je dat doet. En elke handeling moet perfect, alles wat uit je mond komt moet kloppen, elk pakketje kreukloos afgeleverd. Het is een uitputtingsslag. Ook dat werd in de documentaire duidelijk weergegeven. Terwijl perfectionisme in een 'gewone baan' extra werk oplevert, is het op een podium eigenlijk altijd een halve dodendans.

SHUT UP AND SMILE

Artiesten wordt perfectionisme verweten, alsof het een keuze is. Maar in hoeverre je dat een keuze kunt noemen, is zeer de vraag. Want als jij niet echt élke keer je stinkende best doet, maar -zeg- eens in de tien optredens, dan koopt niemand meer een kaartje. Dan is het een té grote gok. 'Hij is heel wisselvallig' zeggen we dan. 'Geen constante kwaliteit, het viel wat tegen..' 'Nou, zo goed als 'ie op tv was, is hij in het echt niet, hoor!' Reviews kunnen je opbouwen maar ook net zo snel afbreken. En ze bepalen indirect jouw inkomen. Je mag niet falen, geen slechte dag hebben, even niet zo lekker in je vel zitten. Op het podium gaat het immers niet om jezelf, maar om de klant die geëntertaind moet worden. (Het omgekeerde kan trouwens ook: ik herinner me een show van Sting waarbij alles zó professioneel en perfect verliep, dat het bijna saai was. Het was alsof ik naar een reeks videoclips zat te kijken..)

'stel je voor..'

ALL THE WORLD'S A STAGE

Onze politici zijn eigenlijk een soort van artiesten, anno 2020. Ze moeten bewust zijn van camera's, want het publiek straft genadeloos af. Dus lees je tot diep in de nacht je stukken door, want onvoorbereid zijn kan niet. Als jij een fout maakt 'moet je oprotten'. Je gaat je anders kleden. Je mag geen onverzorgd uiterlijk hebben, dus er gaat ook nog tijd verloren aan kapper en aanverwante zaken. Dingen die je anders niet zou doen en die helemaal niet nodig zijn voor het goed uitoefenen van je beroep. Maar de tijd dat het alleen om de inhoud ging, is definitief -door televisie en internet, voorbij. En daar verliezen we allemaal mee. Stel je voor, er zou geen beeldmateriaal van debatten zijn, maar alleen uitgeschreven teksten, of alleen geluid... Ik vind het wel een prikkelende gedachte.

ONE MAN BAND

Voor politici en artiesten geldt ook, dat je er meestal alleen voor staat. Ook al speel je in een band, de zanger kan zich niet achter de drummer verbergen en de minister niet achter zijn departement. Maar er zijn natuurlijk ook mensen die het juist geweldig vinden, om op de voorgrond te treden. Die juist dan tot leven komen, op een podium en die geen enkele last van zenuwen of podiumvrees hebben.

EGOTRIP

Als je echt geniet van de aandacht van honderden ogen die op je gericht staan en jij je niet laat intimideren door de wetenschap dat elke beweging, elke spier in je gezicht, elk gebaar, elke zweetdruppel zichtbaar is, dan gaat dat wat je dóet waarschijnlijk daarover, in plaats van over de inhoud. We kijken er extreem graag naar, naar mensen die zich heel senang voelen, ontspannen zijn en losjes bewegen, liever dan naar mensen die staat te stamelen en zich duidelijk ongemakkelijk voelen. (Zweten heeft Nixon de verkiezingen gekost. Biden heeft als nadeel dat hij stottert.) We kijken er zó graag naar, dat we dan soms zelfs een beetje vergeten te luisteren. Het zelfvertrouwen werkt betoverend. Als een hert, gevangen in het licht van de koplampen.

SCHONE SCHIJN

Onze obsessie met uiterlijke schijn, doet dus vaak afleiden van de inhoud. Ondertussen zijn veel bijzondere artiesten gestopt of niet eens begonnen, vanwege plankenkoorts. Mensen stellen ambities bij, als blijkt dat ze daarvoor de schijnwerpers in moeten. Dit in grote tegenstelling tot, bijvoorbeeld, influencers. Zij zoeken juist deze vorm van aandacht, maar bevestigen daarmee eigenlijk alleen maar dat het een lege huls is. De 'boost' die je krijgt van optreden zit hem in het staartje: als het voorbij is. Als je het gered hebt. Het zit erop. Het ging redelijk. Je mag naar huis. En dan uitgeput op bank of bed vallen, nog even niet denkend aan het vooruitzicht 'dat het morgen weer moet'.

'de ster, of extreem kwetsbaar..'

WAAROM VLOG JIJ NIET?!

Om onder een vergrootglas te liggen, is voor bijna iedereen een nachtmerrie. Geen wonder dat mensen zich een alias toedienen, een alter ego, of een 'ander' uiterlijk, om te kunnen blijven doen, wat ze doen. Ze kunnen zichzelf niet blijven. Het is te kwetsbaar. Vervolgens wordt er gedacht dat zij dat alter ego daadwerkelijk zijn, zo slecht weten we 'fake' van 'echt' te onderscheiden. Podiumangst proberen we te genezen, we zien het als ongewenst en zelfs onnatuurlijk, er zijn honderden workshops en behandelingen voor. Maar misschien zouden we juist iets kritischer moeten worden op podiumzelfverzekerheid..

Meer weten?

WIL JIJ dat jouw verhaal echt aankomt, maar heb je last van writersblock?!

Mail me!

Ondersteun dit blog! Tip Manon!

Lees je de artikelen op dit blog met interesse? Kom je hier regelmatig terug? Waardeer je dat het hier niet vol staat met advertenties? Dan zou het fijn zijn als jij die waardering voor alle werk en energie die achter dit blog schuil gaan, zou willen tonen door middel van een eenmalige, of regelmatige donatie van jouw keuze. Dankzij jouw financiële bijdrage kan ik dan in de toekomst nog meer inspirerende artikelen met je delen!

Maak je vrijwillige gift over, naar: NL87SNSB0939167336 t.n.v.: M. Claus, Wijlre

Alvast zeer bedankt!

Genoten van deze blog? Iets gelezen dat je nog niet wist? Meer inzicht verkregen?

Claus Copywriting: Storytelling by Nature

Meer informatie over Claus Copywriting, via:

www.clauscopywriting.wixsite.com/home

clauscopywriting@ziggo.nl