Van Photoshop naar Complottheorie

Manon Claus
May 9, 2020
5 min read

Updated: Aug 24, 2021

Je hoeft er geen 'Millenial' voor te zijn, om geheel gewend te zijn geraakt aan gephotoshopte foto's.. De perfect witte tanden in de tandartsreclame, de 'opgepoetste' markt van Den Bosch in een reclame van een bank, de taille van een BN'er: niets lijkt meer echt te zijn. En ondanks dat we het misschien wel weten, heeft het ook een groot en onvermoed effect op ons..

PRETTY PICTURE

De mogelijkheden zijn bijna eindeloos en 'nep' is niet meer van 'echt' te onderscheiden. Wie de filmbeelden heeft gezien van president Obama die opeens heel rare dingen zegt, digitaal erin 'getruct', weet helemaal niet meer wat te geloven en wat niet. Een enge gedachte. De BBC kopte in januari 2018 al, dat we door onze dagelijkse bezoeken aan Instagram, Facebook en Twitter gestrest raken, een negatief gevoel krijgen, ons rusteloos voelen, ons zorgen maken, slecht slapen, een hogere kans hebben op een depressie en flink onzeker worden..

APPS

Onderzoekers van Cornell University in New York claimden destijds dat we door sociale media aan het vergelijken slaan, ook wel 'ideal internalization' genoemd. Die verinnerlijking kan uiteindelijk allerlei psychologische problemen stimuleren. Maar nu komt het: omdat we steeds meer hiervan doordrongen zijn geraakt - ook mede omdat we de tools hiervoor nu zelfs op onze eigen telefoon hebben staan, beschouwen we ondertussen juist veel foto's als minder, of helemaal niet authentiek (volgens de onderzoekers van Science Daily). We snappen nu ook onbewust, dat deze foto's waarschijnlijk niet de realiteit uitbeelden.

'Niet alleen de roddelbladen verkopen onzin..'

ALTERNATIVE FACTS

Goed nieuws, zou je denken. (Alhoewel dus de gemiddelde vrouw kennelijk tenminste vijf apps op haar telefoon heeft staan, om zichzelf te vervolmaken..) Maar dat heeft onvermoede neveneffecten: een deel van ons gelooft daarom ook al het andere dat we via de media te horen en zien krijgen, niet meer. Niet alleen de roddelrubrieken verkopen al decennia onwaarheden, ook (nep) wetenschappers liegen! Het niet kunnen doorzien of opmerken wanneer iets gemanipuleerd is en wanneer niet, leidt bij een groep dus tot wantrouwen in 'alles'.

TRUMPIAANS

Voor een samenzweringstheorie is het niet eens meer van belang dat er ergens 'vaag' over wordt gedaan, er helemaal geen openheid van zaken wordt gegeven, of -nog erger- dat je onder een repressief regime zucht. Hoe minder grip iemand op zijn of haar leven denkt of voelt te hebben en hoe meer hij of zij zich 'slachtoffer' voelt van een wereld die het niet goed met hem/haar voor heeft, hoe gemakkelijker er zich een complotdenker ontwikkelt. Feiten en propaganda zijn voor een dergelijke persoon niet meer van elkaar te onderscheiden, omdat kritisch denken wegvalt. Maar er is wel een fundamenteel onbehagen.

'Complotdenkers kunnen wel degelijk kwaad'

WAAR ALLE LINKER SOKKEN NAARTOE GAAN

Een zwaluw maakt nog geen zomer, maar een onbetrouwbare politicus kan afbreuk doen aan het vertrouwen in de gehele overheid en daarmee de samenleving destabiliseren. De persconferenties van Trump laten zien, dat een president gewoon een loopje kan nemen met de waarheid en de feiten. Wie ziet het verschil nog tussen een dergelijke 'leider' en die in China of Rusland? En kennelijk worden die laatste regimes daarmee steeds 'normaler' in onze ogen. En ook al moeten we soms een beetje lachen om de '5G-gekkies' en de 'alien-ontvoeringsverhalen', complotdenkers kunnen wel degelijk kwaad aanrichten. Zo heeft complotdenken bijgedragen aan jodenvervolgingen, christenvervolgingen, moslimvervolgingen én aan geweld tegen andere minderheden.

ELEPHANT IN THE ROOM

In vrije, democratische samenlevingen zijn complottheorieën vaak gericht tegen de elite, ondanks het bestaan van vrije pers en vrij onderzoek. Volgens René Zwaap (journalist), komt dit omdat ze de plek innemen die (een dominante) ideologie ooit had en daarvoor religie. En ik verwijs graag naar de 'visie is een olifant die het zicht belemmert'-uitspraak van premier Rutte. Een politiek systeem met tientallen partijen, die dan ook nog moeten gaan samenwerken, leidt ook tot een 'grijze prut' aan idealen. Maar ook die vrije pers wordt steeds moeilijker te onderscheiden van de rest. Waar ligt de grens tussen liegen en de waarheid verfraaien? Tussen feiten en alternatieve feiten?

'Hoe lang kan een samenzwering geheim

gehouden worden?'

BILL GATES IS THE ANTI CHRIST

Natuurkundige David Robert Grimes berekende in 2016 wiskundig, hoe lang een samenzwering geheim gehouden kan worden, op grond van drie factoren: het aantal betrokken samenzweerders, de hoeveelheid verstreken tijd en de intrinsieke waarschijnlijkheid dat een samenzwering mislukt. Dit paste hij toe op vier bekende complottheorieën en concludeerde dat: het geloof dat de maanlanding geënsceneerd was binnen 3,7 jaar zou worden ontkracht, het geloof dat de klimaatverandering opzettelijk is verzonnen tussen 2,7 en 26,8 jaar, het geloof dat vaccins autisme veroorzaken binnen 3,2 tot 34,8 jaar en het geloof dat farmaceutische bedrijven een geneesmiddel voor kanker hebben achtergehouden binnen 3,2 jaar.

Maar dan ga je er wel vanuit dat het overgrote deel van de bevolking die gefabriceerde waarheden wel nog onderkent en doorziet. En desondanks zijn er nog steeds mensen die denken dat de aarde plat is, dat de holocaust niet gebeurd is, dat Elvis Presley nog leeft en dat de aanslag op 9/11 een 'inside job' was. En dankzij het gephotoshopte internet, worden deze 'overtuigingen' verspreid met de snelheid van het licht. 'Ze halen die video steeds van YouTube af!' is kennelijk geen reden meer tot even rationeel nadenken, maar opnieuw een vermoeden van een (nieuw) complot.

Van 'flawless' vlekkeloze gezichten en lijven door photoshop, naar overal 'flaws' in zien..., behalve dan in jezelf en jouw eigen denken..

Persoonlijke noot: Zeker in moeilijke tijden zoals nu, zorgen 'creatives' voor ons mentale welzijn. U geniet van gratis filmkanalen, gratis (muziek)streamingsdiensten, gratis online musea-tours en zelfs gratis boeken om u niet te hoeven vervelen. Dat kan alleen door de makers daarvan: de schrijvers, de muzikanten, de kunstenaars. Net zoals voor de zorgmedewerkers, politie, vuilnisophalers en andere essentiële beroepen die te laag worden betaald, wil ik u graag attenderen op de doorgaans bizar lage vergoedingen die u bereid bent aan creatives toe te kennen. Een groep die in deze tijd subiet zijn inkomen geheel in rook op ziet gaan. En vraag ons zeker niet meer om te werken voor 'exposure'!