de Dure Leugens van Rolmodellen

Manon Claus
Jan 10, 2021
12 min read

Updated: Jun 6, 2021

Vrouwen en meisjes hebben (ook) rolmodellen nodig en ze zijn er nog zo weinig, tenminste, onomstreden rolmodellen, die ook als zodanig door iedereen erkend worden. Zo weinig, dat we elke vrouw die we kunnen aanbidden, met twee handen aangrijpen (voorzichtig!) en op het schild hijssen. Ruth Bader Ginsberg, Oprah Winfrey, Beyonce, Kamala Harris: we halen ze uit elk metier en elke beroepsgroep. Maar niet kritiekloos. Het is precies die eigenschap, die van vrouwen goede leiders maakt.

IN CONTROLE

Angela Merkel is een goed voorbeeld van een vrouw die volop geproefd heeft van 'grote' macht en toch niet naast haar schoenen is gaan lopen. Dat soort (vrouwelijke) machthebbers willen we. Vrouwen die weten waar ze goed in zijn, zich concentreren op hun taak en niet op zichzelf. Vrouwen die niet machtsbelust zijn, maar door hard werk en doorzettingsvermogen (tegen de stroom in) én met een dosis geluk, op een plek zijn beland die voor hen de juiste is. En daar dus ook niet het idee van krijgen dat ze dus álles wel (aan) kunnen, of zouden moeten ambiëren.. En geen enkel 'schandaal'.

'Julia Ceasar.., eh, nee'

DRAMA KING

We zijn kritisch op onszelf en op onze 'zusters', want zodra die wél naast hun schoenen gaan lopen, zijn wij de eersten die daarop zullen wijzen. Als het Julia Ceasar was geweest, dan hadden we gezegd: 'Ja, leuk die ambitie, maar wel een beetje té, he.. Altijd maar dat 'meer, meer, meer'-denken: houdt het beheersbaar. Enne, die lauwerkrans.., ik zou het niet doen.' Als het Attillania de Hun was geweest, hadden we haar beschuldigd van 'drama'. Zo niet de mannelijke versies, de échte drama kings, die wél als helden vereerd werden en pas eeuwen later (letterlijk en figuurlijk) van hun voetstuk af vallen (en daar staan we dan hoofdschuddend bij te kijken, zo van 'hoe kan dat nou?').

SCHONE SCHIJN

De meeste vrouwen voelen zich niet zo op hun gemak, op dat voetstuk. Omdat we weten dat we er ook af kunnen vallen. Dat maken we in privé én werk nogal vaak mee. Tijdens het 'daten' worden we bijvoorbeeld vaak de hemel in geprezen, maar zodra de 'buit' binnen is blijft daar soms maar weinig van over. We zullen onze successen dan ook eerder 'downplayen', in plaats van oppoetsen, zoals onze mannelijke counterparts dat wel vaak doen. Onze doelen behapbaar maken, ook. En dat zorgt ervoor dat we ondersneeuwen in sollicitatie-procedures. We lijken er niet zo afhankelijk van te zijn, van grote woorden en vergezichten, voor ons zelfbeeld en ons zelfvertrouwen.

'gewoon hard werken..'

BINNEN HANDBEREIK

En daarom is het zo opmerkelijk dat de leugens over hoe je de top bereikt, ons juist met name door vrouwen worden verteld. De eerste leugen is dat 'als je er maar in gelooft en hard voor werkt - en je je niet laat tegenhouden - door conventies of wat dan ook, je alles kunt bereiken wat je ambieert. De topvrouwen die het zeggen, bewijzen dat immers! Ook zij hebben tegenslag gekend, ook zij zijn gestart vanuit een achterstandspositie.. Het klinkt heel geloofwaardig. En inspirerend, misschien ook wel. Maar het is onzin. Ook als je keihard werkt en geen fouten maakt, kun je met lege handen komen te staan. Dat is geen zwakte of falen, dat is het leven.

THE PRICE IS NOT RIGHT

"Who run the world? Girls!" schreeuwen de fans van Queen B haar na... Geheel in de ontkennende fase verkerend, kennelijk. En nu beweert ook Kamala Harris dat -aangezien het haar gelukt is- iedereen het kan. En dat is natuurlijk niet zo. Honderduizenden vrouwen hebben er óók echt in geloofd, beschikten over het talent, intelligentie, kennis en karakter én hebben keihard gewerkt, maar zijn toch gestruikeld. Over een paar 'verkeerde' managers, over vriendjespolitiek, over domme pech.. En ook al zochten ze dan een andere werkgever, een andere stad, een ander land, begonnen ze vol energie weer overnieuw: niet iedereen die zich inzet, bereikt ook de top. Dat geldt natuurlijk ook voor mannen (alhoewel er toch wel veel meer mannen de top bereikten, met veel minder moeite en inzet, dan vrouwen).

'appels en peren'

SHUT UP AND SMILE

De tweede leugen is dat, als je dan eenmaal carrière 'gemaakt' hebt, met dus een flinke dosis geluk (geluk, om stimulerende ouders te hebben, geluk de voor jou juiste scholing te hebben kunnen volgen, geluk de juiste mensen tegen te komen, iemand die in je gelooft, de juiste contacten te hebben voor jouw loopbaan, op de juiste plek en het juiste moment zijn, een fysiek goede gezondheid, etc.), dat je dan ook als vrouw onafhankelijk bent. Financieel, or otherwise. In 2018 was 35% van de Nederlandse vrouwen tussen de 25 en 35 jaar met partner en kind(eren), niet 'economisch zelfstandig'. In datzelfde jaar was maar liefst 91% van de Nederlandse mannen dat wél....

ZELF STANDIG?!

Met 'economisch zelfstandig' bedoelt de overheid dat je boven bijstandsniveau van een alleenstaande zit... Iets van duizend euri in de maand. 'Financieel onafhankelijk' wordt je beschouwd, als je tenminste het minimumloon op je rekening bijgeschreven krijgt (ca. 1650 euri). Als we in 2018 bekijken wie er financieel onafhankelijk waren, dan zijn dat 50% van de vrouwen en 90% van de mannen. 'Ja, maar veel vrouwen zijn ook 'deeltijdprinsesjes', krijg je dan overal te horen. Maar het gekke is dat deze ongelijkheid alleen optreedt als mensen samenwonen. Bij alleenstaanden zie je dit verschil in inkomen niet...!

SCHIMMEL PENNINCK 'Ja, omdat vrouwen dan minder gaan werken, in verband met kinderen' is dan de reactie. En dat, terwijl maar liefst één op de vier samenwonende vrouwen hoger opgeleid is dan hun partner. We vinden het in theorie wél belangrijk om 'gelijkwaardig' te zijn, maar in praktijk pakt het toch anders uit. Dan nemen we die ongelijkheid op de een of andere manier, toch voor lief. Alsof niet vier op de tien huwelijken op een scheiding uitlopen..

MEEWERKEND VOORMAN

Mannen blijken nauwelijks bereid om deeltijd te gaan werken, als er kinderen komen. Ook al verdienen ze minder dan hun partner. Hun ego is er kennelijk op gebaseerd dat zij hoofdkostwinnaar zijn. Maar zo kort door de bocht kun je dat toch niet zeggen! Kijk eens naar de ophef toen De Jonge aangaf zijn 'corona-werk' niet meer te kunnen combineren met het lijsttrekkerschap. Of het feit dat het kennelijk wereldnieuws was, toen Rubin Ritter, topman bij Zalando, zijn baan opgaf, ter faveure van de carrière van zijn vrouw.. Dan zit je dus in het acht-uur journaal. Ehm.. Het zit in ons onderbewuste, in onze cultuur ingebakken.

ROTS VAST

Tot aan hun 35ste hebben veel vrouwen het meestal prima voor elkaar: goed opgeleid, fulltime werk, goed inkomen en sparen voor 'later'. Maar na getrouwd te zijn of samen te gaan wonen, verandert er dus bijna ongemerkt toch het een en ander. Ook al werken ze daarna nog steeds hard en meer dan fulltime. Er gebeurt iets in onze hoofden.. Vastgeroeste traditionele rolpatronen gaan ons sturen. De fysieke werkelijkheid ook.

SPIN IN HET WEB

De meeste mensen gaan, als ze een relatie aangaan, verhuizen en veel vrouwen geven daarbij hun baan op. Vaak met het idee om op de nieuwe plek 'zelfstandige' te worden. (Wrange term in deze context.) Ook komt dan de wens om een gezin te stichten om de hoek kijken (je hebt immers als vrouw niet alle tijd van de wereld) en dat lijkt dan beter te combineren. En daar gaat het dus, bijvoorbeeld, al fout. En gek genoeg is het gevoel dat je 'profiteert' of zelfs een 'gold digger' bent -als vrouw, omdat je afhankelijk bent geraakt van je partner, het omgekeerde gevoel dan dat je zou moeten hebben. Nog steeds zorgen vrouwen er bovendien vaak voor, dat hun partners carrière kunnen maken, omdat zij het thuis draaiende houden.

PAY CHECK

'Volg je passie' is ook een grove leugen. Volg je hart en talenten! Ga doen waar je goed in bent. Maar passies leveren doorgaans niet genoeg op, om in je eigen onderhoud te voorzien. Nog steeds zit de maatschappij vast in het waarderen van het één, ten koste van het ander. Zelfs serieuze, vrije journalistiek, hetgeen in deze tijd toch maar weer gebleken uiterst belangrijk is, wordt zwaar onderbetaald. (De meeste journalisten zijn vrouw, gek dat je dat in de media niet terug ziet.) En wie betaalt (wordt), bepaalt.

BONUSVROUW

'Je moet gewoon assertiever worden', hoor ik mensen zeggen, die wél promotie hebben gemaakt, of een salarisverhoging hebben bedongen. Maar ook dat is een leugen. Vrouwen worden over het algemeen indirect bestraft, als ze proberen te onderhandelen. Recent onderzoek geeft aan dat ook vrouwen in hoge functies nog steeds minder verdienen dan hun mannelijke collega's. Daarnaast is zwangerschapsdiscriminatie nog steeds een issue op de arbeidsmarkt. Vier op de tien vrouwen in Nederland wordt benadeeld vanwege een zwangerschap, zwangerschapswens of pas geboren kind. De cijfers zijn al tenminste tien jaar niet verbeterd. Bijna de helft van de vrouwen met een tijdelijk contract hoefden niet terug te komen. Een op de vijf werd bij sollicitaties afgewezen. Een kwart van de vrouwen liepen promoties, bonussen en scholing mis.

THE TRAIN HAS LEFT THE STATION

De gevolgen hiervan zijn groot: vrouwen stellen bijvoorbeeld hun kinderwens uit, als ze niet over een vast contract beschikken. Soms combineert de baan (bijvoorbeeld door veel reizen), niet met een kinderwens en zoekt een vrouw daarom een andere baan, maar moet dan weer wachten totdat (en of) ze een vast contract krijgt. Veel vrouwen spreken in deze zin over een 'angstcultuur'. En uitgestelde kinderwensen leiden vaak tot een moeizamer traject, of helemaal geen gezin kunnen stichten. Zeker als ondertussen, tijdens dat wachten, de relatie beëindigd wordt. Die angst leidt er ook toe, dat andere vrouwen 'dan maar' die kinderwens laten prevaleren, met het idee dat die leuke baan daarna wel komt. Maar eenmaal vertraging opgelopen, loop je die doorgaans niet meer in.

SCHEPEN ACHTER JE VERBRANDEN

Succesvolle vrouwen struikelen bijna over hun tong, om aan te tonen dat zij niet op die positie zijn beland, vanwege positieve discriminatie. Alsof dat een diskwalificatie zou betekenen. Positieve discriminatie is een voorkeur, bij GEBLEKEN GELIJKE GESCHIKTHEID. Dus niets om je voor te schamen, of minder te voelen. Maar toch buitelen succesvolle vrouwen op tv en in interviews bijna over elkaar heen, om te ontkennen dat dit een rol heeft gespeeld in de carrière. En ook dat is kwalijk. Het komt daarnaast nogal onzeker over. "Ja, maar ik heb me extra moeten bewijzen!" en dat is zeker waar, maar waarom zou je tegen positieve discriminatie zijn, als dit al honderden jaren de praktijk is voor mannen? Hen hoor ik er niet over zeuren en toch profiteren ze er al generaties lang van...

TRUE COLORS

Uit onderzoek blijkt verder, dat succesvolle mannen vaak een partner hebben die 'achter hen staat' en al dan niet in deeltijd thuis is/ voor de kinderen zorgt. Maar ook dat dit omgekeerd niet geldt: de man gaat meestal niet 'achter' zijn succesvolle partner 'staan' en voor de kinderen zorgen. Hij werkt doorgaans fulltime aan zijn eigen carrière.

TRADITIES KUNNEN KWAAD

Deze competitieve relaties lopen groter gevaar: door het onbewust afkeuren van de vrouwelijke partner die een hoger salaris verdient, het beoordelen van een succesvollere vrouw als 'die heeft dus de broek aan thuis' (en daarbij het beoordelen van een minder succesvolle partner als 'watje'), gevolgd door schuldgevoel bij deze vrouwen, omdat zij deze negatieve beoordeling (door hun behoorlijk traditionele NL omgeving - in meer egalitaire landen ligt dit anders, zoals in Zweden, Finland, Spanje en het VK), gaan voelen. Door de extra druk, sneuvelen deze relaties dan ook vaker.

'Another one bites the dust..'

En wat doe je als je ex-partner, na de scheiding, weigert om minder uren te gaan werken? Ondanks jullie goede afspraken daarover? Vrouwen 'parkeren' hun kinderen net iets minder vaak bij de opvang, of een van de grootouders, dan mannen. Of ze hebben, na de scheiding, daar eenvoudigweg de financiële middelen niet voor. Het wordt tijd dat we daar allemaal, vrouwen én mannen, meer over gaan praten, in plaats van gemakshalve de schuld in de platte schoenen van de vrouwen te schuiven.

WIE ZOEKT, ZAL VINDEN

Het grootste probleempunt, is onze gezamenlijke historie en onze diep ingesleten patriarchale cultuur - die in de achterhoofden nog steeds, bewust of onbewust, een bepalende rol speelt. We hebben dus, naast open gesprekken over het verdelen van taken en verwachtingen, ook vrouwelijke, of niet-masculine rolmodellen nodig. Een van de manieren om die te vinden, is om erover te schrijven en vertellen. Liefst op een niet-'witte-feministische' manier (waarbij het idee is om binnen het patriarchale systeem op te klimmen, in plaats van dit systeem juist te veranderen zodat iedereen gelijk is*).

Zo zijn er wél al de nodige kinderboeken geschreven: 'Bedtijdverhalen voor rebelse meisjes', 'Heldinnen', 'Lijfboek voor powergirls'. Maar het hoeft niet alleen over 'rebellen' of 'powergirls' te gaan. Waarom praten we (jongens én) meisjes aan, dat ze alleen aan de top komen, als ze zich masculien, agressief of assertief gedragen? Ook stille, zwijgzame en bescheiden getalenteerde intelligente meisjes, jongens, vrouwen én mannen, moeten een gewone kans krijgen. Juist zij. Als het tenminste om de inhoud gaat..

FEMALE DATA BASE

Ikzelf heb ondertussen een enorme database opgebouwd van wat ik 'Vergeten Vrouwen' noem. Het zijn vrouwen die van enorme betekenis zijn geweest voor de wetenschap, de economie, de politiek en de kunsten, maar die zichzelf niet op de voorgrond hebben gezet (maar hun werk hebben laten prevaleren) en juist daarom werd er over hen heen gekeken.

DE REALITY CHECK We moeten het dus het met name hebben over het waarom: waarom zijn hun namen niet bij ons bekend. Waarom en hoe zijn ze in de vergetelheid geraakt, of hebben ze nooit de verdiende erkenning gekregen? Waarom leven we nog steeds in een 'man's world'? Waarom vinden we positieve discriminatie opeens té politiek correct en 'onwaardig'. Waarom praten vrouwelijke rolmodellen vrouwen en meisjes een schuldgevoel aan, als het hen niet lukt? Waarom doen we alsof het simpelweg een kwestie van hard werken, ambitieus zijn en doorzetten is? Terwijl overduidelijk is dat het meestal niet zo functioneert? Waarom zijn het vaak juist 'feministen' die dit doen?

In een patriarchale samenleving moet er nog heel wat veranderen, om daadwerkelijke gelijkwaardigheid (=hetzelfde waard), te bereiken. Sterker, we moeten van die patriarchale aspecten af, we moeten ze samen afbreken. (Want uiteraard geldt, dat wat voor vrouwen geldt, ook op niet-witte en niet-hetero mensen van toepassing is én in mindere mate ook op de wat minder assertieve witte hetero mannen.) We hebben er immers allemaal alleen maar bij te winnen. Laten we dus onszelf niets wijs maken, over 'als je het maar wilt' of 'je er hard voor werkt'.. Zo werkt het - helaas- nog steeds niet voor iedereen, in de wereld.

Meer weten?

WIL JIJ dat jouw verhaal echt aankomt, maar heb je last van writersblock?!

Mail me!

* #knowmyname is bijvoorbeeld een initiatief om tentoonstellingen samen te stellen van vrouwelijke kunstenaars.

* Human zend vanavond 'Als de liefde voorbij is' uit, over dit onderwerp. Zondag 10 januari 2021, NPO 2, 23.00 uur: "Martine B. ging na de geboorte van haar dochter minder en in een lagere functie werken, waardoor ze financieel afhankelijk werd. "We hebben daar echt nooit een discussie over gehad, dat was gewoon zo. Hij werkte vijf dagen, dus ik drie." Na de scheiding kon ze geen eigen huurwoning vinden en moest ze noodgedwongen terug intrekken bij haar ouders. Of neem Marijke K., die nooit financieel afhankelijk was van haar partner. Met de komst van hun kinderen bleef hij ondanks gemaakte afspraken doorwerken. "En dan sta je. Toen heb ik mijn verantwoordelijkheid genomen en ben ik thuis gebleven." Na de scheiding belandde ze in de bijstand. Jamaa T. had zichzelf voorgenomen dat ze het anders zou aanpakken dan haar moeder, die sterk afhankelijk was van haar vader. Het liep helaas anders. "Na een scheiding komt de zorg van het kind vaak helemaal bij de moeder te liggen." * Artikel van NBC News, over 'wit-feminisme': een geprivilegieerde manier om te proberen binnen het patriarchaat op te klimmen, in plaats van het af te breken. En daarbij dus iedereen die daar geen toegang tot heeft, zelf de schuld daarvan geven. Inclusief het 'als je maar hard werkt'-sprookje. " White feminism is an ideology that can be traced throughout the history of the feminist movement in the United States, starting with the suffragettes and leading up to “girl bosses,” the savvy female executives who primarily deploy feminism as a marketing strategy, the current avatars of this brand of feminism. This ideology preaches the importance of individual success and conceives of equality as something women can achieve primarily through careerist endeavors and the exploitation of other women and marginalized people. The goal of white feminism is not to alter the systems that oppress women — patriarchy, capitalism, imperialism — but to succeed within them."

Ondersteun dit blog! Tip Manon!

Lees je de artikelen op dit blog met interesse? Kom je hier regelmatig terug? Waardeer je dat het hier niet vol staat met advertenties? Dan zou het fijn zijn als jij die waardering voor alle werk en energie die achter dit blog schuil gaan, zou willen tonen door middel van een eenmalige, of regelmatige donatie van jouw keuze. Dankzij jouw financiële bijdrage kan ik dan in de toekomst nog meer inspirerende artikelen met je delen!

Maak je vrijwillige gift over, naar: NL87SNSB0939167336 t.n.v.: M. Claus, Wijlre

Alvast zeer bedankt!

Genoten van deze blog? Iets gelezen dat je nog niet wist? Meer inzicht verkregen?

Claus Copywriting: Storytelling by Nature

Meer informatie over Claus Copywriting, via:

www.clauscopywriting.wixsite.com/home

clauscopywriting@ziggo.nl