Deepfake it, 'till you make it..

Manon Claus
Apr 21, 2021
14 min read

Updated: Jun 6, 2021

Aannames, we kunnen er niet zonder, ze liggen zelfs aan de basis van onze intelligentie. Je kunt 's avonds domweg niet gerust gaan slapen, als je er niet ook vanuit zou gaan dat de zon de volgende ochtend weer op komt. Routines en voorspelbaarheid maken je dag gemakkelijker en als de dingen gaan, zoals je verwacht dat ze gaan, dan maakt dat de wereld begrijpelijker. Aannames met betrekking tot menselijk gedrag echter, zijn een stuk problematischer. Maar niet lang meer. Als de Deepfake technologie het overneemt, wordt namelijk écht alles anders..

ECHT WAAR

Wetenschap heeft aangetoond, dat ons brein aan de lopende band 'voorspellingen' doet, aannames dus. Gebaseerd op de informatie die het reeds in de database heeft staan (waarnemingen en ervaringen) én de informatie die het ter plekke tot zich neemt, wordt er door ons brein een wereld geschapen en aan ons voorgesteld, waarvan we dénken dat die de werkelijkheid weergeeft. Maar het brein interpreteert en komt ook tot conclusies, die niet overeen hoeven te komen met de werkelijkheid. Bovendien doet jouw brein mogelijk andere aannames en interpretaties dan dat van mij. We zien en leven niet in dezelfde wereld..

IK ZIE, IK ZIE, WAT JIJ NIET ZIET..

Bij de bepaling van onze zichtbare realiteit, baseert ons brein zich met name op onze ogen. Maar onze ogen zijn geen camera's, die de hele omgeving in één keer 'zien', in zich opnemen en objectief vastleggen. Ze stellen, in plaats daarvan, 'scherp' op het meest opvallende element dat voor ons opdoemt. Om vervolgens, één voor één, op de andere elementen scherp te stellen, in volgorde van 'opvallendheid' of nabijheid. En al die beelden voegt het brein samen tot één geheel. Vanuit het verschil van waarneming tussen de twee ogen 'maakt' ons brein diepte, waardoor we afstand kunnen inschatten. Als derde, voegt het context toe.

OM MOVERENDE REDENEN

Het eerste dat we zien, is vaak het bewegende element. Dat is logisch, want iets dat beweegt kan zich naar je toe, of van je af bewegen en het is goed om te weten of je daar op moet reageren. Evolutionair te verklaren. Stilstaande dingen, zoals bomen, zien we nét een fractie later, dan de auto die op de verkeerde weghelft rijdt, of dat hert dat de weg over rent. Dat lijkt praktisch, maar dan sta je dus wél met ingedeukte motorkap tegen die boom aan.. Al die informatie in de database die ons brein is, hoeft dus niet toereikend te zijn, om ongelukken te voorkomen.

DADA

En ook kan het brein foute aannames doen. Ten eerste moet je, voor de juiste interpretatie, informatie in die persoonlijke databank in je hoofd hebben liggen die context kán verlenen aan wat je ziet. Iets dat je nog nooit gezien hebt, is lastig te zien. Zien is geen 'functie' die je bij de geboorte 'aan' zet, we moeten het ontwikkelen. En je kunt dat 'zien' ook bewust of onbewust trainen: zo hebben we ons bijvoorbeeld gaandeweg aangeleerd om 'langs' afval en vervuiling te kijken. Je ziet het misschien in letterlijke zin wel, maar je merkt het niet op*. En ten tweede, moet je die binnenkomende informatie dus correct interpreteren. Het kan op beide vlakken 'fout' gaan.

UIT DE KLEI GETROKKEN

Toen wetenschappers nog niet ontdekt hadden hoe vlinders 'ontstonden', deden ze de aanname dat ze uit de modder kwamen kruipen, zoals Aristoteles ooit beweerd had. Dat werd een algemeen geaccepteerd 'feit', alhoewel volkomen kul. En dat bleef het, totdat Maria Sibylla Merian** het beestje eens écht ging observeren. De cocon werd gezien en de rups. En pas toen het gezien was, was het 'waar', ook al bestonden die cocons en rupsen natuurlijk al geruime tijd. Als je het brein dus alles aan moet leren, kún je het ook alles aanleren. Ook dingen die er niet zijn. Het brein discrimineert niet tussen fake en echt. (Lees die laatste zin nog een keertje..)

IT'S TRUE, TRUST ME

Voor het brein maakt het dus eigenlijk niet uit of je iets zelf hebt beleefd, waargenomen, ondergaan, gehoord of gezien, óf dat je een situatie hebt gevisualiseerd, bijvoorbeeld. Het wordt allemaal op dezelfde manier opgeslagen in die database. Zo visualiseer ik, als ik op weg ben naar een stressvolle situatie, bijvoorbeeld een ziekenhuis, dat ik alweer onderweg naar huis ben. Het is achter de rug en iedereen heeft het 'overleefd'. Het werkt. Ook al heeft die terugreis uiteraard dan nog niet plaatsgevonden en loop ik op de zaken vooruit. Maar dat doe je dan zelf, heel bewust.

Mensen geloven de gekste dingen..

THE TIMES ARE CHANGING

Deepfake*** technologie, met zijn synthetische werkelijkheid (die dus -per definitie- niet heeft plaatsgevonden), zal ervoor zorgen, dat je jouw eigen waarnemingen niet meer kunt vertrouwen. Dat gaat echt alles veranderen. Er daar hebben we in de afgelopen jaren al een voorproefje van gekregen. Miljoenen geloven Trump, dat er met de 2020 verkiezingsuitslag is gerommeld (omdat ze zich kennelijk niet kunnen voorstellen dat hun toenmalige president tegen hen zou liegen, of dat zijzelf zouden hebben kunnen verliezen..) Maar met Deepfake suggereren of beweren we niet alleen, maar maken we die andere realiteit: nep beelden, waarbij je mensen stembiljetten kunt zien vervalsen, of weggooien, etc....

DEMOCRATIE IN GEVAAR?

We kunnen dus niet domweg maar aannemen of ervan uitgaan, dat iedereen in de toekomst - een toekomst inclusief die Deepfake technologie, opeens wél zal begrijpen wat écht en wat nep is. Dat iedereen het onderscheid zal kunnen maken, tussen ‘geloofwaardig’ en 'highly unlikely'.. Want als je daardoor geen gedeelde objectieve realiteit, of werkelijkheid meer hebt, geen basis van een gedeelde waarheid, geen bron van betrouwbare informatie die iederéén gelooft, dan heb je ook geen basis voor een democratie. Dat is een vraag waarvoor we ons nu al gesteld zien en die mét een toegankelijke Deepfake-technologie nog veel relevanter zal worden. Want mét getructe beelden, was Biden nu geen president..

SQUARE PEG IN ROUND HOLE

Toen Trump uiteindelijk, na lang op hem inpraten en de dreiging van gerechtelijke gevolgen voor hemzelf, het geweld (bestorming Capitool) veroordeelde, werd dát filmpje door zijn achterban juist niet geloofd.. Want hun brein verwierp het. Die nieuwe en afwijkende informatie was simpelweg onverenigbaar met de reeds aanwezige informatie in de databank*⁴. En als je een vierkant voorwerp in een rond gat wilt stoppen, lukt dat niet. De mensen die het wél geloofden, een klein percentage, hadden al iets van twijfel - hoe gering ook, toegelaten.

HOLBEWONER

Als je eenmaal ergens in gelooft (en dat als werkelijkheid in je brein hebt opgeslagen), geef je dat niet snel op. Ook dat is evolutionair uit te leggen. Dat hol waar die beer woont, moet je echt niet betreden, ook al heb je hem al een tijdje niet meer gezien. Je gaat juist alles wat daarmee in tegenspraak is, heel succesvol en overtuigd als 'fake' wegzetten. Je zoekt er, als het moet, argumenten bij. Dus dan is het heel belangrijk dat de 'juiste', echte werkelijkheid in jouw brein opgeslagen ligt. En juist dát wordt straks juist volledig fluïde...

FOR BETTER OR WORSE

En zelfs al doen we er helemaal niets mee, met die Deepfake technologie, of verbiedt je het (alsof dat zou kunnen); het feit dat het bestaat is, an sich, eigenlijk al een reden om alles als 'vals' en nep weg te kunnen zetten. Het perfecte excuus. Als er compromitterende beelden opduiken, ook al zijn het echte beelden, kun je vanaf nu beweren dat het fake is. Alle serieuze media kunnen en zullen als leugenachtig weg worden gezet. Eh..., dat is dus al het geval. Bovendien, zelfs de overheid gebruikt deze technologie al*⁵, dus verbieden of aan banden leggen, wordt ontzettend ingewikkeld.

NOT JUST IN THE MOVIES

Dit zal enorme gevolgen en consequenties hebben voor rechtszaken (want hoe weet je of bewijs ook echt is), voor banen (want je kunt gewoon mensen 'faken'), voor de politiek (dat zien we al, maar dan met 'bewijs' gestaafd: bijvoorbeeld nepfilmpjes van opponenten die illegale dingen doen), voor de media (je weet dan eigenlijk gewoon niet meer, waar je naar kijkt..). Alles wordt een kwestie van ‘mening’. En dat klinkt eigenlijk al eng vertrouwd. Het is er dus al. Maar momenteel trapt de meerderheid er nog niet in.

Hoe meer ik kan voorspellen, hoe groter mijn voorsprong..

SAY IT AS IT IS

Wie spreekt de waarheid en wie liegt, zegt u het maar. Sommige leden van het Huis van Afgevaardigden, van de Tweede Kamer én enkele lijsttrekkers van politieke partijen, hebben bewezen dat ze, voor cynische politieke gecalculeerde winst, morele normen en waarden én de waarheid volledig naast zich neer kunnen en willen leggen. En er zijn miljoenen mensen (in Nederland goed voor zo'n 25 zetels), die echt in hun leugens geloven. Complottheorieën kunnen overal op losgelaten worden. En voor je het weet, zien militairen en veteranen zich genoodzaakt om zich te distantiëren van demonstraties tegen coronamaatregels en het online oproepen tot revolutie, waarbij hun beeltenis en kleding worden gebruikt..

HALT

Als alles wáár en ook alles gelogen zou kunnen zijn, dan heeft niemand meer gezag. Je zou (met behulp van (stem)acteurs, het groene scherm en deze Deepfake technologie), beeldmateriaal kunnen vervaardigen dat de indruk wekt dat er ergens een oorlog is uitgebroken, bijvoorbeeld, met alle gevolgen van dien. (Er was immers ook slechts één (on)gelukkige formulering voor nodig, om de Berlijnse muur te laten vallen.) Vanaf de zolderkamer kun je films maken, waarin iemand die jij kent een moord pleegt. En dat gooien we dan 'het wereldwijdeweb' op. En jouw buurman gelooft het.. Want had de 'dader' niet ooit gezegd, dat hij een hekel aan het 'slachtoffer' had?! En die gaat dan even verhaal halen.. Er worden nu al mensen gechanteerd met gemanipuleerde pornografische beelden..

LURKING IN THE DARK

En als je niets meer kunt geloven, dan komen er diepliggende cognitieve vooroordelen in de mens naar boven. De diepste, donkerste angsten komen aan het oppervlak. Die angst wordt levensgroot. Het enige kompas is nog de morele grens. Is er wel een pandemie? Zijn er miljoenen vluchtelingen, die aan de poort van de grens staan te bonken? Misschien is Moria wel een villawijk..? En de klimaatverandering is misschien toch een gewoon natuurlijk verschijnsel..? We komen, nog dieper dan nu al het geval is, terecht in een waarheidscrisis. Eentje waarbij we lijnrecht tegenover elkaar komen te staan.

DYSTOPISCHE VOORUITZICHTEN..

Wetenschap kan nergens meer waarheid aan verlenen, tenminste niet onbetwist. En de onderwereld springt er wellicht als eerst op in, verkeerde regimes, (wannabe) dictators. Feitelijk, door het blokkeren van kritische media, gebeurt dat natuurlijk nu al, in diverse landen. Als je geen toegang hebt tot de feiten, moet je het doen met wat je wél weet. Maar tot nu toe kon je toch, via internet, te weten komen wat er nu écht speelde. Dat is binnenkort dus afgelopen. Want deze technologie is straks voor iedereen beschikbaar.. Met 'selfie-filter' gebruiksgemak (iets waarvan we óók dachten. dat het slechts een hype zou zijn, vooral voor kinderen.)

Hoe geven we dan nog betekenis aan onze wereld..?!

FAKE TIME

Iedereen zijn eigen visie op de werkelijkheid, is dan niet meer een miniem interpretatieverschil van ons brein, maar echt totaal andere werkelijkheden.. Het kan eigenlijk niet anders, dan dat we met z'n allen in een existentiële crisis terecht komen. Fact checken kun je vergeten. Er zijn ook geen gezamenlijke doelen meer. Waarom zou je nog compromissen sluiten? Deepfake it, until you make it. Ook Deepfakes van jezelf, totaal geloofwaardig uitziende versies, kun je inzetten om voor jou het woord te voeren, in Zoom meetings. Om er beter uit te zien, om zelfverzekerder over te komen, dat is misschien nog niet zo onoverkomelijk. Maar Deepfakes van een ander.. (Thuiswerken is dan ook weer afgelopen, waarschijnlijk..)

TOEDELEDOKI

Ons brein gaat ons helaas nauwelijks helpen om nog onderscheid te maken tussen echt en fake. Het is namelijk zo gemaakt, dat het een voorkeur heeft voor routine, herhaling en herkenbaarheid. Waarschijnlijk zit er bijvoorbeeld grote overlap, in hoe en in welke volgorde je jouw dagdagelijkse dingen doet, zodat je er nauwelijks nog bij na hoeft te denken. Dat is efficiënt. En dus ook lekker rustig voor jouw brein, want dat vertoont meer activiteit bij nieuwe of onverwachtse dingen. Dus als iets voorspelbaar is, dan bespaart het brein energie. Ruimte, die het kan gebruiken voor andere zaken. De meest voor de hand liggende versie of interpretatie, wordt het gemakkelijkste door ons geaccepteerd. En kritisch, analytisch denken moet je wél ergens op kunnen baseren..

ZONED OUT

Dus je brein is er vaak niet echt 'bij', letterlijk en figuurlijk. En hoe beter dat 'ik' (de overheid, de crimineel, etc.), kan voorspellen hoe jouw dagindeling eruit ziet, of hoe jij ergens op gaat reageren, wat je zou aanschaffen en waar je vatbaar voor bent, hoe groter de voorsprong is die 'ik' heb, als ik jou wil manipuleren. Want op onvoorspelbaar gedrag kan ik alleen reactionair reageren, terwijl ik op voorspelbaar gedrag kan anticiperen. En door alle data die wijzelf vrijwillig, digitaal, over onszelf aandragen, zal dat kinderlijk eenvoudig zijn. Het zou ook teveel energie kosten, om bij alles vraagtekens te gaan zetten. De eerste keer zul je er nog vreemd van opkijken, als jouw eigen beleving niet matcht met die van een ander, maar vervolgens zul je veel accepteren, omdat er anders kortsluiting in de bovenkamer optreedt.

PRESENT

Nu wordt de Deepfake technologie nog heel liefdevol gebruikt voor, bijvoorbeeld, therapeutische doeleinden. Het creëren van virtuele 'herinneringen' kan - net als visualisatie - helpen om vervelende gebeurtenissen en angsten te verwerken. Je krijgt er gevoel bij, als je fake-beelden van jezelf ziet, ook al wéét je dat jij dat niet bent, dat het niet echt is. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor hallucinaties: je weet dat het niet echt is, maar je ziet en beleeft het wél echt. Kunstmatige herinneringen worden ook gewoon opgeslagen in het brein. Het herschrijven van je eigen leven, je eigen werkelijkheid, alsof de traumatische gebeurtenissen daarin nooit gebeurd zijn, is mogelijk.

DE KRACHT VAN SUGGESTIE

Het werkt fantastisch bij verslavingen, kennelijk. Als je nep-herinneringen in iemands brein plaatst (met diens toestemming én dus inclusief de realisatie dat het nep is), over een verslavings-vrij leven, schijnt dat zo goed te werken, dat de overstap daar naartoe, stukken gemakkelijker wordt. Hoe vaker de nep-herinnering wordt 'gedownload' in je brein, hoe normaler het wordt.

ALLES IS VERVANGBAAR

Het 'nieuwe' wordt routine, het oude steeds meer alsof het nooit gebeurd is. Een prachtig middel tot een doel. Je kunt je ook voorstellen dat het goed werkt bij rouwverwerking, trauma's en misbruik. Mensen die het ingewikkeld vinden om vriendschappen te sluiten, kunnen virtuele vriendinnen en vrienden bij de vleet produceren. En jullie zijn het altijd met elkaar eens, het is altijd gezellig! En als je vrijgezel bent, bedenk je gewoon een partner. Levensecht. Nu nog op een computerscherm, maar straks ook in 3D.. En waarschijnlijk kan die dan ook gehackt worden..

Ik heb het met mijn eigen ogen gezien..

RODDELPERS

Stel iemand stuurt je een niet heel erg prettige video, waarin je partner figureert. Kun je dat negeren? Kun je het 'ont-zien'? Of nestelt het zich toch in een donker hoekje van je bovenkamer en blijft er twijfel. Je hebt het met je eigen ogen gezien, immers. En dan komt er nóg een filmpje.., en nog een. Ook relaties zullen door Deepfake totaal veranderen. Vertrouwen is immers de basis. En wat is nog waarheid? Dus wat is nog vertrouwen? En als je virtuele vrienden hebt, die je in alles bevestigen wat je denkt en vindt, maar je eigen partner niet, hoe lang gaat dat dan nog goed?

DE EVOLUTIE DRAAIT DOOR

Zorgt Deepfake voor de volgende 'Verlichting'? Gaan we er iets op vinden, op al die totale onzekerheid? We geven betekenis aan de realiteit, door die door een lens te bekijken en die lens is de al aanwezige informatie in onze brein database. Zijn we er wel evolutionair voor ingericht en toegerust, om deze complexe snelle veranderingen te verwerken? Mijn eigen ervaringen, mijn waarheid, alles staat ter discussie, er bestaat geen subjectief en geen objectief meer, de grenzen daartussen vervagen compleet. We leven dan in een virtuele wereld. Ieder zijn eigen Holodeck. Misschien hebben we wel allemaal een dubbelganger. Of tien.

THE NEXT NEXT GENERATION

Feiten zijn straks geen feiten meer, wetenschap zegt ons nog maar weinig, ratio is totaal overbodig en subjectief. Percepties veranderen. 'Waar' of 'niet waar' worden dan wellicht vervangen door: is het nuttig of niet nuttig (volledig onafhankelijk van, of het nu waar is of niet). Is alles perceptie? Is dat niet nu ook al het geval? Twijfel jij wel eens aan wat je ogen zien? Aan, of je eigenlijk wel aan de 'goede kant' staat?

WILD & OUTLANDISH

Advocaat Powell*⁶ stelde recent, dat het normale, weldenkende, redelijke gedeelte van de Amerikaanse bevolking altijd al door had gehad (of had moeten hebben), dat al haar beweringen (verkiezingsfraude door de democraten, Trump had in realiteit 'by a landslide' gewonnen), niet 'waar' waren. Maar miljoenen mensen zijn er in getrapt. Burgeroorlog dreigde.. Baudet vindt het acceptabel om te suggereren dat er ook bij de verkiezingen in Nederland gefraudeerd is, ook zonder een splinter bewijs. En ook zijn achterban herhaalt deze leugen (en alle andere, die uit zijn mond komen). En ook de complottheorieën van 'Q', Engel en consorten, worden door een deel van onze bevolking geloofd. Er wordt nu al opgeroepen tot revolutie.

En we zagen het allemaal aankomen, vanuit de VS, de retoriek, het bedrog en we deden niets. We lieten deze mensen zelfs overal ruimschoots aan het woord, gaven ze zendtijd*⁷. Misschien moeten we ons dus eens bezig gaan houden met de gevolgen die Deepfake zal hebben, voordat het te laat is.. ?

Meer weten?

WIL JIJ dat jouw verhaal echt aankomt, maar heb je last van writersblock?!

Mail me!

* Kunststudenten die aan de zogenaamde 'vrije richtingen' studeren, doen weinig anders op een kunstacademie, dan zichzelf trainen om dingen beter waar te nemen. Te analyseren wat het precies is, dat je ziet. De kunst zit in het zien, niet in de hand of een 'talent'. Vaak betreft het mensen die 'van nature' al goed (hebben geleerd te) kijken. Pas na echt objectief onderzoek naar wat je eigenlijk ziet, kun je het goed weergeven. Fotografen leren het door middel van het door een 'echte' lens bekijken van de wereld.

** Maria Sibylla Merian (1647-1717): toonaangevende wetenschapper/ kunstenaar, in een tijd waarin dat voor vrouwen bepaald niet vanzelfsprekend was. Ze is één van de eersten die insecten van heel dichtbij observeerde, deze informatie bundelde en publiceerde. Vooral Merian's gedetailleerde beschrijvingen en visuele weergaven van de metamorfose van vlinders, maken van haar één van de meest invloedrijke bijdragers tot de entomologie. Merian doet voldoende ontdekkingen die zo uniek zijn voor haar tijd, dat haar geloofwaardigheid uiteindelijk niet meer in twijfel werd getrokken. Lang voor er sprake was van Charles Darwin, sprak ze al van 'de strijd tussen de organismen'. Haar bijdragen tot de natuurwetenschappen zijn voor hem zelfs vaak de basis van waaruit hij zijn theorieën opstelde. Merian's classificatie van vlinders en motten is nog steeds relevant vandaag. Ondanks dat ze ook nog eens een groot deel van haar leven in Friesland en Amsterdam doorbracht, kennen we haar naam (zoals van vele vrouwelijke wetenschappers) niet.

*** De definitie van Deepfake vind je hier.

*⁴ Het brein is -an zich- heel flexibel, maar dan moet je de verandering wél zelf willen. Het kost, afhankelijk van hoe radicaal die verandering is, ook heel wat stress en trauma. Amerikaan en voormalig islamitisch militant Jesse Morton veranderde zijn 'waarheid' maar liefst drie maal, heel radicaal: vanuit een gewelddadige jeugd met misbruik en drugs dealen (via de gevangenis, waar hij Malcolm X las), naar de radicale islam (hij werd de meest invloedrijke prediker van de VS, ronselde mensen én verstuurde doodsbedreigingen - maar was ook 15 jaar clean), en (weer via de gevangenis) terug naar een gederadicaliseerd bestaan als docent, verviel daarna weer in zijn drugsverslaving en is nu expert op het gebied van extremistisch geweld en FBI informant. Hij houdt zich met name bezig met het deradicaliseren van White Power extremisten... Het kán..

*⁵ In de strijd tegen seksueel misbruik van minderjarigen, zette de overheid lokprofielen in, met 'gefabriceerde' personages.

*⁶ Sidney Powel's absurde 'verweer'.., terwijl er vijf mensen omkwamen bij de bestorming van het Capitool.

*⁷ In Wallonië, Franstalig België, is er iets geks aan de hand: extreem rechts komt daar niet van de grond. Hoe kan dat? Heel eenvoudig: de media vervult daar een poortwachtersfunctie: "In Wallonië bestaat er sinds 2010 een formele overeenkomst onder journalisten om politici met naar verluidt ‘vrijheid berovende’ overtuigingen consequent buitenspel te zetten. Dit betekent niet dat er geen berichtgeving is over radicaal rechts in de Waalse media. Doel van deze mediastrategie is namelijk niet om dit soort bewegingen dood te zwijgen, maar om ze compleet droog te leggen – en dat vóór radicaal-rechtse partijen een voet aan de grond kunnen krijgen. Daardoor worden dergelijke partijen in Wallonië als het ware in de kiem gesmoord."

Ondersteun dit blog!

Tip Manon!

Lees je de artikelen op dit blog met interesse? Kom je hier regelmatig terug? Dan verkeer je in het goede gezelschap van honderden lezers! Waardeer je dat het hier niet vol staat met advertenties? Dan zou het fijn zijn als jij die waardering voor alle werk en energie die achter dit blog schuil gaan, zou willen laten blijken door middel van een eenmalige, of regelmatige donatie van jouw keuze. Dankzij jouw financiële bijdrage, kan ik dan in de toekomst nog meer inspirerende artikelen met je delen!

Maak je vrijwillige gift over, naar: NL87SNSB0939167336 t.n.v.: M. Claus, Wijlre

Alvast zeer bedankt!

Genoten van deze blog? Iets gelezen dat je nog niet wist? Meer inzicht verkregen?

Claus Copywriting: Storytelling by Nature

Meer informatie over Claus Copywriting, via:

www.clauscopywriting.wixsite.com/home

clauscopywriting@ziggo.nl