Verstoppen in Zuid-Limburg

Manon Claus
May 5, 2021
17 min read

Updated: Jun 6, 2021

Limburg (en met name het meest zuidelijke deel), wordt door Nederlanders veelvuldig opgezocht tijdens deze pandemie. Je op vakantie voelen in eigen land, kan aan de kust, maar ook in de heuvels. Met als gevolg dat het er overspoeld raakt met die 'Hollanders'. Ze zijn overal en klinken overal bovenuit. Behalve gedurende de pandemie, wist men de provincie óók te vinden tijdens de Tweede Wereldoorlog..

KINDEROORLOG

De Jodenvervolging lijkt soms iets van 'elders', als je de verhalen van mensen uit Limburg hoort die er nog bij zijn geweest. Onze ouders en grootouders waren kinderen tijdens WO2. Ze kunnen zich nog van alles herinneren: soldaten van 'beide' zijden die afwisselend hun huis confiskeerden en waar ze hun slaapkamer aan moesten afstaan, kogels waar het kruit uit gepeuterd werd, neergestorte vliegtuigen waar je als kleine jongen naar ging kijken en de kanonnen van de bevrijders, die alle ruiten in de omtrek deden sneuvelen. Gegrift in het kinderbrein. Ook de executies in de heuvels, uit wraak voor verzetsdaden..

VOORMALIGE VRIENDEN

De kapotte ramen werden met planken dichtgetimmerd, af en toe moest iedereen de kelder in en vader was soms weg, op de vlucht voor de arbeidseinsatz. Fietsen en radio's werden in beslag genomen, maar vaders en opa's verborgen ze toch op zolder, of onder de planken van de vloer en kwamen in het holst van de nacht bijeen om naar Radio Oranje te luisteren. De rest van de familie zat dan wel in angst te wachten, totdat ze weer huiswaarts keerden. Maar ze liepen gelukkig niet vaak tegen de spreekwoordelijke lamp..

TOTALE VERBAZING

Daar werd over gepraat, bij ons in de familie en voor mij als kind, was dat waar de oorlog uit had bestaan. Het ongeloof over een bezetter die eerst jouw buurman was (in Limburg zit je nooit ver van de grens af), wiens taal je sprak, familie die je had van over die nauwelijks bestaande grens en naar wiens stad je toe ging voor een uitje.. Toen ze ons land invielen, deels op paarden (!) gingen velen nieuwsgierig kijken in plaats van hen aan te vallen. De bezetters waren in eerste instantie ook nauwelijks agressief.

Op schoot bij een Canadees..

HET DONKER

Maar ook over het heen en weer verschuiven van de linies: de meest gevaarlijke momenten van de oorlog. Over vuile NSB'ers, die bij je in de straat woonden. Het kanon aan de overkant van de straat (van de bevrijder), mijn overgrootvader die in het holst van de nacht na de bevrijding 'over' een Amerikaanse munitiekist struikelde (er was geen straatverlichting) en de chocolade die de bevrijders met zich mee brachten. Een Canadees leerde mijn moeder tellen in het Engels. En daarna de vele, vele stinkende vrachtwagens met lijken van soldaten, die richting Margraten reden, een 'klus' die werd gereserveerd voor de soldaten van kleur.. Maar Joden in Limburg? Deportaties? Dat was vooralsnog een vrij onbekend hoofdstuk voor me.

HANDELSGEEST

Vooral in Maastricht bestond er echter een zeker zes eeuwen oude, bloeiende Joodse gemeenschap. De eerste berichten omtrent Joods leven in en rond Maastricht dateren uit de dertiende eeuw. Tot de burgerlijke gelijkstelling van 1796, liet het stadsbestuur van Maastricht wél alleen Joden toe die economisch voordeel brachten. De minder kapitaalkrachtigen vestigden zich in het nabijgelegen dorpen.

LIMBURGSE GEZELLIGHEID

Veertig van de 121 gemeenten die de provincie ten tijde van WO2 telde (nu zijn er dat ca. 45 in totaal), had Joodse inwoners. Er woonden in totaal zo'n 1500 Joden (op een bevolking van ca. 600.000 Limburgers). In Maastricht stond een imposante synagoge in de Capucijnengang bij de Bogaardenstraat, tevens ritueel bad en school. Er was een Joodse gezelligheidsvereniging, een begrafenisgenootschap en een jeugdvereniging, maar omdat het een relatief kleine gemeenschap was, assimileerden ze ook in de Limburgse verenigingen en trouwden ze met niet-Joden. De meeste Joden waren werkzaam in de handel of hadden een winkel, daarnaast waren er enige handwerkslieden en fabrikanten. Vóór WOII.

GEEN JOTA

Wat is er met hen gebeurd en waarom weten we er zo weinig van? Want ook in Limburg vonden er deportaties plaats, hoewel veel minder omvangrijk en in het oog springend. Aanvankelijk genoten de Joodse inwoners van de stad nog de bescherming van de plaatselijke politie en van een deel van hun stadgenoten. In september 1941, toen de Joodse kinderen werden uitgesloten van openbaar onderwijs, werd in Maastricht een joodse lagere school opgericht, die tot aan het eind van de deportaties gefunctioneerd heeft. Maar dr. Loe de Jong liet het verzetswerk in Limburg in zijn werk totaal onbelicht..

MAG IK DAN BIJ JOUW?

Echter, veel van onze Joodse inwoners hebben tijdens de oorlog in Limburg een onderduikadres gevonden. En ook van buiten de provinciegrenzen kwam men hier onderduiken. Ongeveer de helft van alle Limburgse Joden die ondergedoken of gevlucht is, is zo aan deportatie ontsnapt en 44% van hen heeft de oorlog overleefd. In heel Nederland is dit percentage slechts 27%. Van alle Joden die in deze provincie zijn ondergedoken, overleefde 87,5% (in heel Nederland 67,5%). Daaronder ca. 400 Limburgers en zeker 2000 'Hollanders'. Ook werd er -via Limburg- massaal naar België, Frankrijk, Zwitserland en verder, gevlucht.

KEUZE STRESS

Er zijn veel factoren die een rol bij hebben gespeeld bij het succesvolle verzet. Aanvankelijk genoot men dus 'gewoon' nog de bescherming van politie en burgers. Razzia's werden bovendien in Limburg slechts sporadisch ingezet én ze werden vooraf aangekondigd (waarna 'slechts' de helft zich vrijwillig meldde en de andere helft onderdook).

Op 24 augustus 1942, een dag voor de eerste grote deportatie, kwam de politie aan de deur met een schriftelijke oproep. Het betrof, zeiden ze, arbeid in Oost Europa en gold voor alleen mannen tussen de 18 en 60 jaar oud. Ze moesten zich de volgende dag melden in het schoolgebouw aan de Prof. P. Willemsstraat, te Maastricht.

ONDER VALSE VOORWENDSELS

De volgende dag werden aldus 294 mensen gedeporteerd. Ze werden vervoerd naar Westerbork en snel daarna naar Polen. De mannen moesten uitstappen in Kosel, een kamp in de buurt van Auschwitz en werkten zich daar letterlijk dood. De vrouwen en kinderen (die ze mee hadden 'mogen' nemen), werden meteen vergast in Auschwitz. In november van dat jaar trof nog eens 124 Joden hetzelfde lot en in april van het daarop volgende jaar, waren het er 209..

POLITIEBERICHT

De politie verzond een 'regerings'telegram om te berichten dat de 'verwijdering' van Joden op 12 april uit Maastricht 'regelmatig' was verlopen. De zieken hebben ze, met toestemming van de SicherheitsPolizei, in Maastricht achtergelaten. Ook daardoor dacht men nog enige tijd, dat het inderdaad om arbeid ging.

In 1943 werd bekend dat Westerbork een doorgangskamp was, dus bracht men de Joden vanaf toen naar Kamp Vught, met de belofte dat ze in Nederland zouden blijven. Dat lot gold 250 Joden en -op hun vlucht naar het buitenland- werden (meestal door verraad), in dat jaar nog eens 90 Joden opgepakt. De allerlaatste groep uit Limburg betrof hoofdzakelijk bejaarden en zij werden in Sobibor, op 14 mei 1943 vergast.

MORAALRIDDERS

Het lijkt erop dat de hulp in Zuid-Limburg opvallend genoeg vaak een zaak van gereformeerden was. Predikanten Gerard Pontier (Heerlen), Hendrik Bouwma (Treebeek), Henk de Jong (Venlo), dhr. A. Nijenhuis (Lutterade) en enkelen gereformeerden uit Maastricht, achtten het hun morele plicht. Wat hielp was dat deze gemeenschap, omgeven door een zee van katholieken, een behoorlijk gesloten bastion was, waardoor de kans op verraad klein was,. Ook de Heerlense communisten lieten zich niet onbetuigd. Heerlen werd door de Duitsers, vanwege deze vorm van verzet, zelfs als 'Untertauchnest' omschreven.

ROEPING

In Noord-Limburg was het verzet juist een hoofdzakelijk rooms-katholieke aangelegenheid. Initiator was daar journalist (en later hoofdredacteur van Vrij Nederland), Mathieu Smedts. Hij nam contact op met een pastoor (Henry Vullings), kapelaan (Ed Miedema) en hun baas, de secretaris van de Roermondse bisschop (Leo Moonen), waarna priesters de lokale boeren inschakelden voor de geheime huisvesting van Joden.

GENADE GODS

Veel rooms-katholieke geestelijken en leken wendden zich tot Leo Moonen, van oorsprong bakkerszoon uit Heerlen, voor advies hoe zich te verzetten tegen Duitse bezetter en de risico's die het werk in de illegaliteit met zich mee bracht. Moonens' rol was die van adviseur en leidsman van een groot deel van de georganiseerde illegaliteit. Hij richtte verschillende Limburgse Onderduikorganisaties (L.O.'s) op en liet geld vanuit het bisdom vloeien naar het 'Fonds voor Bijzondere Nooden', waar verzetsmensen een beroep op konden doen (en vrouwen wiens man was gedeporteerd, of gevlucht). Daarnaast vonden er veel vergaderingen in Moonen's huis plaats. En dat sprong in het oog.

STANDVASTIG

Op 10 augustus '44 werd Leo Moonen door toedoen van de beruchte Roermondse Landwachter Gerrit Holla, zowel lid van de NSB als van de Germaanse SS, - die door Leo Moonen diverse keren zelf van liquidatie werd gered (!), gearresteerd. Ondanks waarschuwingen had hij zelf geweigerd onder te duiken en na arrestatie door de Sicherheitspolizei gaf hij bij verhoor gewoon toe wat hij gedaan had en dat hij het als zijn plicht had beschouwd. Leo Moonen ging eerst op transport naar Vucht, daarna naar Sachsenhausen en vervolgens in februari 1945 naar Bergen-Belsen, waar hij overleed op 2 april 1945.

Leo Moonen werd postuum onderscheiden met het Verzetskruis. In Maastricht en Heerlen is er een Leo Moonenstraat. Op het Limburgs verzetsmonument in Roermond, is een groep mensen te zien met Leo Moonen als hun aanvoerder.

NIET ALLEEN WIELERSPORT

Er bestond ook een Knokploeg Zuid Limburg (KP), een samenwerking tussen KP's uit Heerlen, Sittard en omstreken. Zij stalen bijvoorbeeld grote hoeveelheden distributiebescheiden (voedselbonnen - door de Duitse bezetter ingevoerd, om de duizenden onderduikers van voedsel af te snijden), in Valkenburg, bevrijdden 80 gevangen uit de gevangenis van Maastricht en lieten verzetsmensen 'onderduiken' in het ziekenhuis van Heerlen. Een van hen schoot Mathias Raeven, gevreesd Landwachter en verrader van vele Joodse onderduikers, dood. De bekendste leden van de KP Zuid Limburg, zijn op de Cauberg gefusilleerd.

GOEDE ZORG

Karel Clemens van Berckel, chirurg in het Heerlense ziekenhuis, maakte mede mogelijk dat aldaar een belangrijk verzetscentrum ontstond. Al vroeg sprak de diep gelovige katholiek Van Berckel zijn afschuw uit over de sterilisatie van Joden en verzette hij zich tegen de medische keuring van arbeiders die voor tewerkstelling in Duitsland in aanmerking kwamen. Samen met zijn vrouw nam hij ook enkele Joodse onderduikers in huis. (De meeste verzetshelden die het konden navertellen, zeiden dat ze het niet hadden kunnen doen, zonder de inzet, moed, inventiviteit en steun van hun vrouwen.)

FOETSIE

Ook binnen de muren van het ziekenhuis begon men al gauw samen te werken en zij vormden een hechte groep, op basis van hun gemeenschappelijke religieuze overtuiging. Het ziekenhuis stond onder leiding van nonnen, die een groot actief aandeel hadden. Er werd een complete verdieping voor buitenstaanders onvindbaar gemaakt. Daar werden Joodse en andere onderduikers (zoals piloten) verstopt en behandeld.

GROUND CONTROL

Dat was mogelijk, omdat Van Berckel, de rector en de nonnen - die een groot deel van het werk deden, ervoor zorgden dat het personeel zoveel mogelijk anti-Duits was. Op die verborgen verdieping werd ook een Joods kindje geboren: Ephraim Eisenmann, onder leiding van zijn eveneens ondergedoken tante Johanna Cohen, die vroedvrouw* was. Neergeschoten geallieerde piloten, die zich met hun parachutes wisten te redden, kwamen dankzij brandweercommandant Bongaerts, indien nodig, onder medische behandeling van Van Berckel.

ECHTE HELDEN

Eén van hen werd snel uit een, in Valkenburg neergestort, toestel gehaald voordat de Duitsers er arriveerden. Ook hij kwam, als brandweerman verkleed, in het ziekenhuis terecht. Voorts was Van Berckel betrokken bij het verspreiden van een paar landelijke illegale bladen en was hij medewerker van het Heerlense verzetsblad Het Vrije Volk. Hij was in Zuid-Limburg de vertegenwoordiger van het Medisch Contact, een illegale artsenorganisatie die zich keerde tegen Duitse pogingen om de medische ethiek en praktijk naar hun hand te zetten..

Op 25 augustus 1944 werd hij om zes uur ’s ochtends gearresteerd en opgesloten in de bunker in Kamp Vught. Op 5 september 1944 werd Karel van Berckel daar gefusilleerd. Zijn vrouw Eleonora C. Laarman en dochter Charlotte**, die in Nijmegen rechten studeerde, lieten zich evenmin onbetuigd. De in Frankrijk, bij het gidsen van vluchtelingen, gearresteerde Charlotte is eind 1943 bij de Spaanse grens opgepakt bij een poging om enkele geallieerde vliegers te laten ontsnappen. Zij werd in mei 1944 naar het vrouwenconcentratiekamp Ravensbrück getransporteerd, overleefde de kampen en keerde naar huis terug. Om Van Berckel te eren is een portretreliëf vervaardigd, dat nu in de hal van het Zuyderland ziekenhuis (Heerlen), hangt. Ook de Dokter van Berckellaan (Heerlen), is naar hem vernoemd.

JOODS VERZET

Daarnaast zaten er natuurlijk ook Joden in het verzet, zoals Max Behretz uit Roermond (voorstad St. Jacob). Hij moest zijn actieve spionagedienst voor het verzet, samen met zijn vader, echter al in 1942 met de dood bekopen, toen zij beiden onthoofd werden voor hoogverraad, in Berlijn. Ernst Isaack uit Maastricht, zelf Duits-Joods vluchteling, hielp vluchtelingen op grote schaal de grens naar België over. Het idee dat men zich als makke lammeren hadden laten afvoeren, dient danig bijgesteld te worden.

EN VERDER..

En dan had je nog de kalksteen (mergel)grotten, waar mensen in schuilden, aan het oog onttrokken door struikgewas. Onderduikers op boerderijen hadden het voordeel dat ze hun eigen voedsel verbouwden (en dus niet van voedselbonnen afhankelijk waren). Bij wegversperringen werden vrouwen niet of nauwelijks door de Duitsers gecontroleerd. Zij waren van groot belang voor het verzet en waren koeriers. Ook de toeristische industrie heeft bijgedragen: daarin konden veel onderduikers te werk worden gesteld, bijvoorbeeld in de keukens van hotels. Waar het wemelde van de Duitse soldaten. Het mag gek klinken, maar ook tijdens de oorlogsjaren kwamen er toeristen naar Valkenburg, Daar maakten men ook gebruik van, om in de massa te verdwijnen. En die Sichterheitspolizei van Maastricht, die stelde feitelijk maar weinig voor. Een gebrek aan 'kennis', een overvolle agenda en niet erg fanatieke medewerkers; de dienst steunde hoofdzakelijk op de eerder genoemde Mathias Raeven en op J. Straten, jodenjagers. En dan is er nog het feit dat wij in het uiterste zuiden geen hongerwinter hebben hoeven meemaken. Mesch, in de gemeente Eijsden-Margraten is het eerste dorp in Nederland dat werd bevrijd, op 12 september 1944. (Op 3 maart 1945 werd Velden bevrijd en als laatste op die zelfde dag Arcen, beiden gemeente Venlo..)

KEERZIJDE

Niet iedere Limburger was echter een verzetsheld. Willem Hubert Vliegen bracht in Maastricht het blad 'de Volkstribuun' uit, met daarin termen als 'geldjoden', 'pelsjassen' en 'smouzen'. In Meerssen verscheen het pseudo-wetenschappelijke weekblad 'de Talmoedjood' van Joseph Russel, waarin hij kruisverbanden probeerde te leggen tussen Joden en de Bokkenrijders, met een oplage van 1200 stuks. Tijdens carnavalsoptochten moest vaker worden ingegrepen vanwege antisemitische praalwagens. In Waubach (dat uit een kwart Duitse inwoners bestond), was men trots op Neerlands' oudste Ortsgruppe (NSDAP), opgericht in 1932. En veel Limburgers en vooral veel Maastrichtenaren hebben winkels, bedrijven, huizen en inboedels van (vluchtende) Joden 'overgenomen' voor een appel en een ei, waarna die panden enorm in waarde stegen, hun kinderen en kleinkinderen vermogend achterlatend. Ook ontvingen nog ettelijke Maastrichtenaren, tot lang na de oorlog, een Duits pensioen. En dat terwijl de overlevende Joden het zwaar hadden. Ze werden vaak op straat gezet, zonder dat ze in hun eigen huis terug konden keren..

VERZWEGEN

Er werden niet alleen Joden gedeporteerd uit Limburg. Over het lot van de Limburgse Sinti en Roma is echter nóg veel minder bekend. De familie Franz woonde in Beek. Ze werden op 16 mei 1944 gearresteerd. Dochter Mädie wist niet eens dat haar moeder Sinti was. Ze werden naar Auschwitz gedeporteerd waar alleen Mädie, haar zus en haar broer het kamp overleefden. Na de oorlog verborg ze lang haar achtergrond uit angst en zweeg ze over haar oorlogservaringen. Het bekendste Sinti meisje was Settela Steinbach uit Sittard, die op een foto staat waarbij ze uit een veewagon naar buiten kijkt, op 19 mei 1944 (Westerbork, op weg naar Auschwitz). Haar hele familie werd gedeporteerd en alleen de vader overleefde, maar hij stierf in 1946 alsnog in Maastricht. De zoon van Peter Schunck, een bekende zakenman uit Heerlen, had haar nog in het woonwagenkamp aan de Heksenberg taalles gegeven.

WAT ALS..?

Hoe zou dat in de toekomst eigenlijk gaan, vroeg ik me af, als het weer nodig zou zijn? Zijn er dan nog wel moraalridders, religieuze leiders en artsen die hun eigen leven in de waagschaal stellen, om anderen te helpen? In de huidige pandemie tonen artsen en alle zorgpersoneel ruimschoots aan, dat we op hen kunnen bouwen, gedreven vanuit hun overtuiging en plichtsbesef. Ook als ze zelf blootstaan aan de gevaren van het virus. Misschien heeft het met de eed van Hippocrates te maken. Maar religie speelt ondertussen nauwelijks een rol meer in het 'katholieke zuiden'... (Ook daar kregen de Joden de schuld van in de schoenen geschoven, overigens.)

GASTVRIJHEID

De gemoedelijke Limburgse volksaard begint te veranderen. De streektaal is bijvoorbeeld, zoals in grote delen van Nederland, samen met de Benrather Linie, aan het verdwijnen. Uit het onderzoek van prof. Scherder*** kwam naar voren dat sommige dialecten een bepaald stigma met zich meebrengen. Zelfs het hebben van een duidelijk accent beperkt je bijvoorbeeld op de arbeidsmarkt, zeker als je in de Randstad aan de slag wilt. Daarnaast is Maastricht een 'studentenstad' en de studenten spreken, als ze je bedienen op het terras, geen Maastrichts. In Heerlen is dit proces al veel eerder ingezet, door mijnwerkers uit alle windstreken van het land, die met elkaar moesten communiceren, waardoor het 'steenkoolnederlands' ontstond. Mét de streektaal en de religie, verdwijnt een ook belangrijk deel van de streekcultuur. Die verandering is echter een constante. Of het nu door binnenlandse migratie plaats vindt, zoals recent het geval is, of door buitenlandse. Want onze 'Limburgse' cultuur, is mede geschapen door overheersing van de Fransen, de Spanjaarden, de Oostenrijkers, de Belgen en ga zo maar door.

DOMME BOEREN

Daarnaast verandert het almaar toenemend toerisme de regio ook. Het 'ongerepte stukje Limburg' waar vooral horeca en VVV mee pogen te enthousiasmeren, wordt in rap tempo door precies diezelfde toeristen van deze status afgeholpen. De 'Hollandse' toerist is té aanwezig. In veel te grote getale, maar zeker ook met een te grote figuurlijke aanwezigheid: de regio-economie richt zich volledig op hen. Maar ook het landschap wordt aan hen aangepast, met steeds meer wandel- en fietspaden, bijvoorbeeld. Gasten die zich vervolgens niet als gast gedragen, zorgen ervoor dat de Limburgers hun gebruikelijke zachtaardige vriendelijkheid, gastvrijheid en tolerantie deels hebben laten varen.*⁴

SPOOR ZOEKEN

Sinds de pandemie wordt er bijvoorbeeld overal (excusez moi..) gescheten, door toeristen. In onze 'vijfsterren' natuur kom je om de circa tweehonderd meter een hoop poep tegen, inclusief vieze zakdoekjes en halve rollen wc papier. Maar ook achter onze heggen in onze tuinen en achter onze auto's op opritten, liggen menselijke uitwerpselen. Letterlijk stank voor dank. (En oh wee, als je er iets van zegt.)

Afgezien van mijn twijfel, of de mens in zijn algemeenheid huis (en hart) weer open zal stellen, nu dat het toch allemaal een beetje 'ieder voor zich' is geworden, is het wellicht raadzaam om hier wat minder de beenspieren te komen trainen en wat meer aandacht te schenken aan een goede beheersing van de sluitspier..*⁵ Ook bij een eventuele toekomstige onderduik, lijkt me dat best handig.

Kreistag, Maastricht (Vrijthof)

"Buitengewoon geslaagde en druk bezochte bijeenkomst der N.S.D.A.P. en N.S.B te Maastricht." luidde de kop boven het krantenartikel. Ook de Bund Deutsche Maedel, de Hitlerjugend, de N.S.V.O. (Nationaal Socialistische Vrouwen Organisatie), de W.A. (Weerbaarheids Afdeling) en andere afdelingen van de N.S.B., de Nationale Jeugdstorm, diverse andere organisaties én een dikke haag van belangstellenden, waren aanwezig op de Kreistag van 8 juni 1942, op het Vrijthof... "Duitsland heeft nimmer den oorlog gewild, het wilde slechts zijn socialisme verwezenlijken. [ ] "Daarom is het Adolf Hitler en niemand anders, die thans de cultuur van het land verdedigt." Applaus en bijval alom voor deze speech.. Vanaf het station tot aan het Vrijthof, werd er langs dikke rijen toeschouwers gemarcheerd, de route versierd met talloze partijvlaggen, vanen en bloemen, begeleid door diverse muziekkorpsen. In augustus, een maand later, kwamen de deportaties van Joden uit Maastricht op gang..

Op 30 oktober 2005 werd er op de joodse begraafplaats een gedenksteen onthuld voor de ruim 45 joodse kinderen uit Maastricht die zijn omgekomen in de Tweede Wereldoorlog.

Meer weten?

WIL JIJ dat jouw verhaal echt aankomt, maar heb je last van writersblock?!

Mail me!

*Lees hier het verhaal van een andere Limburgse kraamverzorgster: Johanna (Hanna) van der Voort

Hanna is tijdens de oorlog kraamverzorgster in het Limburgse Tienray. Samen met student Nico Dohmen redt ze 123 Joodse kinderen. Deze zijn weggesmokkeld uit de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam, waar vandaan Joden worden gedeporteerd. Ze geven de kinderen een schuilnaam en identiteitskaart en brengen hen onder bij gezinnen. Na verraad wordt Hanna opgepakt en gemarteld in kamp Vught. Ze laat niets los en komt vrij. Ze houdt er na de oorlog blijvende schade aan haar gezondheid aan over. Lees meer over vrouwen in het verzet, we weten weinig tot niets van hen, maar minstens eenderde van al het actieve verzet werd door vrouwen gepleegd en gefaciliteerd, en ze redden duizenden levens. Vaak waren ze koeriers, omdat zij minder snel verdacht werden. Er zijn gisteren diverse documentaires over hen uitgezonden.

Settela Steinbach, het 'gezicht' van de holocaust

** Eleonora Laarman van Berkel en haar dochter Charlotte (Habicht) van Berkel, hielpen vanuit Heerlen actief vele vluchtende Joden o.a. de grens met België over te steken. Door de geografische ligging was het gebied ook zeer geschikt als doorgangsgebied voor gestrande piloten, naar Zwitserland of Gibraltar. Een van de mensen die zij gered hebben, was Dr. Belinfante uit Den Haag. Ook verborgen ze de acht jaar oude Ronny de Pauw in hun huis in 1942. Beide vrouwen overleefden de oorlog en de kampen. In 1980 is hen allen (inclusief hun echtgenoot/vader), door Yad Vashem, eer bewezen voor deze heldendaden. Er is een boom geplant (zie hier de foto's). Meer verzetshelden (uit Limburg) die door dit Holocaust Remembrance Centre worden herdacht, zijn hier te volgen.

Duitse bezetter in Heerlen

*** Worden mensen met een dialect of accent, minder serieus genomen? Professor Erik Scherder ging het voor zijn programma 'Erik Scherder onderzoekt', uitzoeken en de resultaten verbaasden hem. “We hebben een nieuwsfragment laten oplezen door drie mannen; eentje sprak 'ABN' (Haarlems), een andere diep-Gronings en weer een ander had een Limburgs accent”, vertelt de professor. “We hebben mensen laten luisteren naar die accenten, waaronder hun eigen accent.” De uitkomst? “Van mensen met een duidelijk accent wordt gedacht dat ze dommer zijn, of een lagere functie hebben. Volgens Scherder heeft dat niet eens zoveel te maken met de verstaanbaarheid van een bepaald accent. “Iedereen zei dat alles goed te volgen was, maar als we vroegen welk fragment ze het meest betrouwbaar vonden, dan werd heel vaak gezegd dat 'ABN' (Haarlems), het meest betrouwbaar klinkt. (En dat terwijl ze bijvoorbeeld in Noorwegen nieuwslezers met verschillende accenten hebben!)” Oordelen en vooroordelen zijn van alle tijden..!!

Amerikaanse tank in Heerlerheide

*⁴ Ook in andere toeristische gebieden van Nederland en eigenlijk over de hele wereld, gaat mens, dier en natuur gebukt onder de enorme hoeveelheden toeristen (en hun gedrag). Er komen bijvoorbeeld jaarlijks zo'n 350.000 toeristen naar Giethoorn, op een bevolking van ca. 2700 inwoners. En niemand trekt aan de rem. Ze moeten allemaal in een bootje, de grachtjes afvaren. En dat kunnen ze niet, dat varen.. In de toerstische gids staan ondertussen onderwerpen als 'Wist u dat brievenbussen geen prullenbakken zijn?' aangezien er vuile luiers doorheen werden geduwd..

Evacuatie van Kerkrade

*⁵ Misschien ook een tip voor Bram Witvliet uit Nijmegen, die alle dorpen en steden van Nederland (meer dan 3000 in totaal), gedurende veertien jaar op de fiets bezocht, 25.250 kilometers lang. Hij deed dat, naar eigen zeggen, om aandacht te vragen voor de staat van de natuur en het milieu in Nederland. Hij verklaarde recent dat Limburg op dat vlak de mooiste provincie is, wat hem betreft. De vraag is nu, of hij tijdens die tocht en in al die jaren, ook overal een 'hoop' heeft achtergelaten, in die mooie natuur.. En, nog dringender, of zijn navolgers ook zo begaan zijn met natuur en milieu dan hij, of dat zij, tot onze last, hun ontlasting daarin hebben gedeponeerd. Zich op een geheel andere manier verstoppend achter heggen in het Limburgse landschap.

Naschrift: Uit de vele bronnen is mij duidelijk geworden dat Limburg vlak voor en tijdens WOII, min of meer in twee groepen onder te verdelen valt. Het ene deel, dat vluchtende Joden vanuit Duitsland (zeker na de Reichskristallnacht) wilde opnemen en dit als een morele plicht zag, zoals de linkse politici, de pers, de zorg en vanuit religieuze overtuiging. Vanwege een, in hun ogen inhumaan vreemdelingenbeleid, hielpen zij hen dan maar illegaal de grens over en boden hen onderdak. En een ander deel van de bevolking, rechts-extremistisch en met sympathie voor het fascisme, dat de 'vreemdeling' liever zag vertrekken, was 'onthutst' door deze illegale activiteiten en verriede de 'daders' ervan in kranten (en aan politie), met gebruik van termen als 'hordes Joden'. 'zedelijk verval' en 'schade voor de middenstand'. Deels probeerden zij ook nog eens financieel gewin te behalen uit de situatie en Joden af te persen. Het doet me, eerlijk gezegd, nogal denken aan de huidige tijd. Met termen als 'tsunami van vreemdelingen', 'boreaal', 'wij zijn naar het front geroepen', 'de ondergang van onze beschaving', 'grenzen dicht' en fake news 'linkse' media/ aanvallen op journalisten en, heel recent, referenties aan het Madagaskarplan..

Als je het boek 'Vervolgd in Limburg: Joden en Sinti in Nederlands Limburg, tijdens de Tweede Wereldoorlog van Herman van Rens leest, word je wél enigszins gerustgesteld door de wetenschap dat de overgrote meerderheid toch wel zijn best heeft gedaan om te helpen, veelal met gevaar voor eigen leven.. Dus misschien deugen de meeste mensen toch wel. En echte helden... dat zijn geen breedsprakig orerende ijdeltuiten die de media opzoeken, ze opereren zonder de aandacht op zichzelf te vestigen, ze mijden de spotlights.

operatiekamer in het ziekenhuis van Heerlen, werkplek van Karel van Berckel

Ondersteun dit blog!

Tip Manon!

Lees je de artikelen op dit blog met interesse? Kom je hier regelmatig terug? Dan verkeer je in het goede gezelschap van honderden lezers! Waardeer je dat het hier niet vol staat met advertenties? Dan zou het fijn zijn als jij die waardering voor alle werk en energie die achter dit blog schuil gaan, zou willen laten blijken, door middel van een eenmalige, of regelmatige donatie van jouw keuze. Dankzij jouw financiële bijdrage kan ik dan in de toekomst nog meer inspirerende artikelen met je delen!

Maak je vrijwillige gift over, naar: NL87SNSB0939167336 t.n.v.: M. Claus, Wijlre

Alvast zeer bedankt!

Genoten van deze blog? Iets gelezen dat je nog niet wist? Meer inzicht verkregen?

Claus Copywriting: Storytelling by Nature

Meer informatie over Claus Copywriting, via:

www.clauscopywriting.wixsite.com/home

clauscopywriting@ziggo.nl